shabd-logo

ਕੋਹੇਨੂਰ ਹੀਰਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਮਲਕੀਅਤ ਬਣਿਆ

15 January 2024

0 Viewed 0

ਇਹਨਾਂ ਦਿਨਾਂ ਵਿਚ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਕਸ਼ਮੀਰ ਉੱਪਰ ਹਮਲੇ ਨੂੰ ਭੁਲਾ ਕੇ ਤੇ ਦਰਬਾਰੀ ਵਿਕਰਾਂ ਤੋਂ ਸੁਰਖਰੂ ਹੋ ਕੇ ਠੰਢੀਆਂ ਤ੍ਰਿਕਾਲਾਂ ਵੇਲੇ ਖੁਬਸੂਰਤ ਨਾਚੀਆਂ: ਦੀਆਂ ਅਦਾਵਾਂ ਵਿਚ ਮਸਤ ਹੁੰਦਿਆਂ ਤੇ ਰਾਤਾਂ, ਮੇਰਾਂ ਦੇ ਪਹਿਲੂ ਵਿਚ ਖੀਵ ਹੁੰਦਿਆਂ ਗੁਜ਼ਾਰਨ ਲੱਗਾ। ਰੰਗ ਵਿਚ ਭੰਗ ਉਸ ਵੇਲੇ ਪਿਆ, ਜਦ ਕਸ਼ਮੀਰ ਤੇ ਆਏ ਦੇ ਘੋੜ ਸਵਾਰਾਂ ਨੇ, ਦੀਵਾਨ ਮੋਹਕਮ ਚੰਦ ਵੱਲੋਂ, ਵਹ ਖਾਨ ਦੇ ਕੀਤੇ ਧੋਖੇ ਬਾਰੇ ਪੂਰੇ ਵੇਰਵੇ ਸਹਿਤ ਖ਼ਬਰ ਭੇਜੀ।

ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿਚ, ਫ਼ਕੀਰ ਅਜੀਜਉਦਦੀਨ ਜਿਵੇਂ ਜਿਵੇਂ ਪੱਤਰ ਪੜ੍ਹਦਾ ਗਿਆ, ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਮੱਥੇ ਵਿਚ ਵੱਟ ਪੈਂਦੇ ਗਏ।

-"ਮਹਾਰਾਜ, ਸਾਨੂੰ ਫਤੇਹ ਖ਼ਾਨ ਨੇ ਕਿਰਦਾਰ ਬਾਰੇ ਸ਼ੱਕ ਤਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਸੀ। ਹਜੂਰ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਵੀ ਸੀ, ਇਹ ਸ਼ਖਸ ਭਰੋਸੇਯੋਗ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਜਦ ਭਾਰੀ ਬਰਫਬਾਰੀ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਫਤਹ ਖ਼ਾਨ ਦੀ ਫੌਜ, ਖਾਲਸਾ ਫੌਜ ਨਾਲ ਬਿਨਾਂ ਸਲਾਹ ਕੀਤਿਆ ਅੱਗੇ ਵਧਦੀ ਗਈ। ਸਾਨੂੰ ਉਸ ਦੀ ਨੀਅਤ ਦਾ ਪਤਾ ਚੱਲ ਗਿਆ। ਉਸ ਦੇ ਸੈਨਿਕ ਬਰਡ ਵਿਚ ਚੱਲਣ ਦੇ ਮਾਹਰ ਹਨ। ਹਜੂਰ ਦਾ ਸੰਦੇਰ ਦਰੁਸਤ ਸੀ, ਉਹ ਸ਼ੋਰਗੜ੍ਹ ਕਿਲ੍ਹੇ ਵਿਚ ਪਹਿਲਾਂ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਸ਼ਾਹ ਸੁਜਾਹ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਬੰਦੀ ਬਨਾਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਪ੍ਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਮੇਹਰ ਨਾਲ, ਰਜੌਰੀ ਦੇ ਜਗੀਰਦਾਰ ਨੇ ਸਾਨੂੰ ਇਕ ਹੋਰ ਰਸਤੇ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੱਤੀ। ਇਹ ਰਸਤਾ ਕਠਿਨ ਤਾਂ ਸੀ ਪਰ ਘੱਟ ਦੂਰੀ ਵਾਲਾ ਸੀ। ਇਸ ਭਾਰੀ ਅਸੀਂ ਫਤੇਹ ਖ਼ਾਨ ਦੀ ਫੌਜ ਨਾਲ ਸਮੇਂ ਸਿਰ ਮਿਲ ਸਕਦੇ ਸਾਂ। ਉਹੀ ਹੋਇਆ. ਅਸੀਂ ਇਕੋ ਸਮੇਂ ਕਸ਼ਮੀਰ ਵਿਚ ਦਾਖਲ ਹੋਏ। ਫਤੇਹ ਖਾਨ ਖਾਲਸਾ ਫੌਜ ਵੇਖ ਕੇ ਥੱਪਲਾ ਲਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਜਾਂਦਿਆ ਹੀ ਲੁੱਟ ਮਾਰ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਅਤਾ ਮੁਹੰਮਦ ਦੇ ਪੁੜਾਂ ਵਿਚ ਫਸਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਅਸੀ ਇਸ ਹਫੜਾ-ਦਫੜੀ ਦਾ ਫਾਇਦਾ ਉਠਾਇਆ ਤੇ ਸ਼ੇਰ ਗੜ੍ਹ ਕਿਲ੍ਹੇ ਵਿਚੋਂ ਸਾਹ ਸੁਜਾਹ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਵਿਚ ਲੈ ਲਿਆ। ਪਤਾ ਲੱਗਿਆ ਹੈ, ਅਤਾ ਮੁਹੰਮਦ ਤਾਂ ਸ਼ਾਹ ਨੂੰ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਨ ਲਈ ਰਾਜੀ ਸੀ, ਪਰ ਫਤੇਹ ਖਾਨ, ਸ਼ਾਹ ਨੂੰ ਕਤਲ ਕਰਨ ਦਾ ਇਰਾਦਾ ਰੱਖਦਾ ਸੀ। ਫਤੇਹ ਖ਼ਾਨ ਨੇ ਸਾਨੂੰ ਸ਼ਾਹ ਬੁਜਾਹ ਹਵਾਲੇ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿਹਾ। ਅਸੀਂ ਸਾਭ ਨਾਂਹ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਇਕ ਮੋਕ ਤਾਂ ਦੋਹਾਂ ਧਿਰਾਂ ਵਿਚ ਜੰਗ ਦੇ ਹਾਲਾਤ ਬਣ ਗਏ ਸਨ। ਮੈਂ ਸੁਝਾਅ ਦਿੱਤਾ, 'ਸ਼ਾਹ ਸੁਜਾਹ ਦੀ ਮਰਜ਼ੀ ਪੁੱਛ ਲਈ ਜਾਏ, ਉਹ ਜਿਧਰ ਜਾਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੋ ਜਾਵੇ। ਸਾਹ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ ਗਿਆ ਤਾਂ ਉਸ ਨੇ ਖ਼ਾਲਸਾ ਫੌਜ ਨਾਲ ਲਾਹੌਰ ਜਾਣ ਦੀ ਖਵਾਹਿਸ਼ ਦੱਸੀ। ਖਿੱਝ ਅਤੇ ਕ੍ਰੋਧ ਵਿਚ ਫਤੇਹ ਖ਼ਾਨ ਨੇ ਸ਼ੇਰਗੜ੍ਹ ਅਤੇ ਹਰੀ ਪਰਬਤ ਘਾਟੀ ਉੱਪਰ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਲਿਆ। ਭਾਰੀ ਲੁੱਟਮਾਰ ਕੀਤੀ। ਜਦ ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਦਰਬਾਰ ਦੀਆਂ ਸ਼ਰਤਾਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਲੁੱਟ ਦੇ ਮਾਲ ਵਿਚੋਂ ਹਿੱਸਾ ਅਤੇ ਨੇ ਲੱਖ ਰੁਪਏ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ ਤਾਂ ਉਹ ਮੁੱਕਰ ਗਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ, 'ਦਰਬਾਰ ਦੀ ਫੌਜ ਨੇ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ। ਇਹ ਝਗੜਾ ਅਜੇ ਚੱਲਦਾ ਹੀ ਸੀ, ਅਤਾ ਮੁਹੰਮਦ ਨੂੰ ਭੱਜਣ ਦਾ ਮੌਕਾ ਮਿਲ ਗਿਆ। ਹਜ਼ੂਰ, ਸਾਨੂੰ ਏਲਚੀ ਰਾਹੀਂ ਦੱਸਿਆ ਜਾਵੇ ਅੱਗੇ ਕੀ ਹੁਕਮ ਹੈ ? ਸ਼ਾਹ ਬੁਜਾਹ ਖਾਲਸਾ ਫੌਜ ਕੋਲ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਹੈ।...

ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੀਆਂ ਮੁੱਛਾਂ ਤਾਂ ਪੱਤਰ ਪੜ੍ਹਦਿਆਂ ਦੌਰਾਨ ਹੀ ਵਰਕਣ ਲੱਗ ਪਈਆਂ ਸਨ। ਹੁਣ ਉਹ ਹੱਥ ਵਿਚ ਵੜੇ ਰੁਮਾਲ ਨਾਲ ਠੰਢੇ ਮੌਸਮ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਚਿਹਰੇ ਨੂੰ ਹਵਾ ਝੱਲਣ ਲੱਗਾ। ਉਸ ਨੇ ਫ਼ਕੀਰ ਅਜ਼ੀਜ਼ਉਦਦੀਨ ਨੂੰ ਕਿਹਾ :

-ਫੁਰਮਾਨ ਜਾਰੀ ਕਰਕੇ ਦੂਤਾਂ ਨੂੰ ਫੋਰਨ ਰਵਾਨਾ ਕਰੋ। ਸੂਚਨਾ ਮਿਲਦਿਆਂ ਹੀ ਅਟਕ ਪਰ ਚੜ੍ਹਾਈ ਕਰਕੇ ਕਬਜ਼ੇ ਹੇਠ ਲਓ। ਦੀਵਾਨ ਮੋਹਕਮ ਚੰਦ ਦੀ ਮਦਦ ਲਈ ਲਾਹੌਰ ਤੋਂ ਅੱਜ ਹੀ ਅਟਕ ਲਈ ਫੌਜ ਭੇਜ। ਫੌਜ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕਰਨ ਦੀ ਜਿਮੇਵਾਰੀ ਖੁਦ ਸੰਭਾਲੇ।

-ਜੋ ਹੁਕਮ ਸਰਕਾਰ। ਫਕੀਰ ਨੇ ਸਿਰ ਝੁਕਾਇਆ। ਫਿਰ ਉਹ ਸ਼ਾਹੀ ਫੁਰਮਾਨ ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਲੱਗਾ।

...

ਲਾਹੌਰ ਦਰਬਾਰ ਦੀਆਂ ਰਾਖਵੀਆਂ ਸੈਨਿਕ ਟੁਕੜੀਆਂ ਅਟਕ ਉੱਪਰ ਚੜ੍ਹਾਈ ਕਰਨ ਲਈ ਫੋਰਨ ਤਿਆਰੀ ਵਿਚ ਜੁੱਟ ਗਈਆਂ। ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਦਿਖਾਵੇ ਵਜੇ ਕਸ਼ਮੀਰ ਤੋਂ ਲਿਆਂਦੇ ਜਾ ਰਹੇ ਸ਼ਾਹ ਸੁਜਾਹ ਦਾ ਸਵਾਗਤ ਕਰਨ ਲਈ ਹਦਾਇਤਾਂ ਜਾਰੀ ਕਰ ਦਿੱਤੀਆਂ। ਕੁੰਵਰ ਖੜਕ ਸਿੰਘ ਲਾਹੌਰ ਪਹਿਲਾਂ ਪੁੱਜ ਗਿਆ। ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਕੁੰਵਰ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਨਿੱਜੀ ਉਸਤਾਦ ਭਈਆ ਰਾਮ ਸਿੰਘ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿਚ ਫੌਜ-ਏ-ਖ਼ਾਸ ਦੀ ਇਕ ਟੁਕੜੀ ਨੂੰ ਸਲਾਮੀ ਦੇਣ ਵਾਸਤੇ ਤਿਆਰ ਰਹਿਣ ਲਈ ਕਿਹਾ। ਜਿਵੇਂ ਹੀ ਸ਼ਾਹ ਸੁਜਾਹ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਖਾਲਸਾ ਫੌਜ ਲਾਹੌਰ ਅੰਦਰ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋਈ, ਉਸ ਨੂੰ ਸ਼ਾਹੀ ਆਦਰ ਨਾਲ ਜਹਾਂਗੀਰ ਦੇ ਮਕਬਰੇ ਤੋਂ ਮੁਬਾਰਕ ਹਵੇਲੀ' ਤੱਕ ਲੈ ਕੇ, ਉਸ ਦੀ ਪਟਰਾਣੀ ਵਲਾ ਬੇਗਮ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।

ਇਸ ਵੇਲੇ ਸ਼ਾਹ ਸੁਜਾਹ ਦੀ ਅਜੀਬ ਮਾਨਸਿਕ ਸਥਿਤੀ ਸੀ। ਮੁਸ਼ਾਰਕ ਹਵੇਲੀ ਅੰਦਰ ਪੈਰ ਰੱਖਦਿਆਂ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਅੰਨ੍ਹੇ ਭਰਾ ਸ਼ਾਹ ਜਮਾਨ ਦਾ ਕਿਵੇਂ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰੋਗਾ। ਉਹ ਜੋ ਕਦੇ ਖ਼ੁਦ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਸੀ। ਪੰਜਾਬ ਉੱਪਰ ਰਾਜ ਕਰਨ ਦੇ ਸੁਪਨੇ ਲੈਂਦਾ ਸੀ। ਅੱਜ ਉਸੇ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਵਿਚ ਪਨਾਹ ਲਈ ਬੈਠਾ ਦਿਨ ਗੁਜ਼ਾਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਆਖ਼ਰ ਜਦ ਦੇਵੇਂ ਭਰਾ ਬਗਲਗੀਰ ਹੋਏ ਤਾਂ ਸ਼ਾਹ ਸੁਜਾਹ ਦੀ ਵੇਦਨਾ ਸੁਣ ਕੇ ਸ਼ਾਹ ਜਮਾਨ ਕੇ ਕਿਹਾ -ਏਨਾ ਫਿਕਰ ਨਾ ਕਰੋ, ਭਾਈ ਜਾਨ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਜਿਆਦਾ ਵੇਖ ਰਿਹਾ ਹਾਂ। ਸਭ ਕੁਝ ਦੇਖ ਸਕਦਾ ਹਾਂ। ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਖੜ੍ਹੇ ਹੋ। ਮੈਨੂੰ ਤਾਂ ਆਪਣੇ ਪਿਛੋਂ ਵੀ ਸਭ ਕੁਝ ਦਿਖਾਈ ਦੇਣ ਲੱਗਾ ਹੈ। ਮੈਂ ਤਾਂ ਹੁਣ ਪਿਛਲੇ-ਯੁੱਗ ਵੀ ਵੇਖਣ ਦੇ ਕਾਬਲ ਹੋ ਗਿਆ ਹਾਂ ਔਰ ਮੈਨੂੰ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਯੁੱਗ ਵੀ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੇ ਨੇ। ਮਹਿਮੂਦ ਨੇ ਅੱਖਾਂ ਕੱਢ ਲਈਆਂ ਤਾਂ ਕੀ ਹੋਇਆ। ਅੱਲਾਹ ਜਦ ਨਿਗਾਹ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਰੂਹਾਨੀ ਨਿਗਾਹ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਆਪਣੇ-ਆਪਣ ਖੁੱਲ੍ਹ ਜਾਂਦੇ ਨੇ ਭਾਈ ਜਾਨ। ਮੇਰਾ ਫਿਕਰ ਨਾ ਕਰੋ। ਤਖ਼ਤ ਫਿਰ ਕਿਵੇਂ ਹਾਸਲ ਕਰਨਾ ਹੈ ਔਰ ਇਸ ਕਾਡਰ ਰਾਜੇ ਦੀ ਪਨਾਹ ਵਿਚੋਂ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਿਕਲਣਾ ਹੈ, ਇਸ ਬਾਰੇ ਜ਼ਿਕਰ ਕਰੋ...।

ਸ਼ਾਹ ਸੁਜਾਹ, ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਦੀ ਹਸਰਤ ਸੁਣ ਕੇ ਦੰਗ ਰਹਿ ਗਿਆ।

-ਭਾਈ ਜਾਨ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਰਹੇ ਹੋ ? ਸ਼ਾਹ ਜਮਾਨ ਬੋਲਿਆ ਤਾਂ ਸ਼ਾਹ ਸੁਜਾਹ ਤ੍ਰਭਕਿਆ।

-ਕੀ ਸੱਚਮੁਚ ਕੋਈ ਰੂਹਾਨੀ ਨਿਗਾਹ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ?

ਸ਼ਾਹ ਜ਼ਮਾਨ ਬੋਲਦਾ ਗਿਆ, 'ਹਰ ਕੋਈ ਤਖ਼ਤ ਦਾ ਚਾਹਵਾਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਹਰ ਕੋਈ ਦੂਸਰੇ ਨੂੰ ਸ਼ੱਕ ਦੀ ਨਿਗਾਹ ਨਾਲ ਵੇਖਦਾ ਹੈ। ਪਿਉ, ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ, ਭਰਾ ਭਰਾ ਨੂੰ। ਤਖ਼ਤ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਤਮਾਮ ਰਿਸ਼ਤੇ ਦੂਸਰੇ ਥਾਂ ਉੱਪਰ ਖਿਸਕ ਜਾਂਦੇ ਨੇ। ਹਰ ਕੋਈ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਤਖ਼ਤ ਦਾ ਦਾਅਵੇਦਾਰ ਸਮਝਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਲਈ ਮੈਨੂੰ ਅੱਖਾਂ ਗਵਾਉਣੀਆਂ ਪਈਆਂ, ਉਹ ਵੀ ਕਿਸੇ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਨਹੀਂ, ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ। ਇਕ ਭਰਾ ਹੀ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਨੂੰ ਸ਼ੱਕ ਦੀ ਨਿਗਾਹ ਨਾਲ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਗੱਲ ਬਹੁਤ ਤਕਲੀਫ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਭਾਈ ਜਾਨ ।...

-ਹੁਣ ਮੈਂ ਆ ਗਿਆ ਹਾਂ। ਇਨਸ਼ਾ ਅੱਲਾਹ ਅਸੀਂ ਦੁੱਖਾਂ ਵਿਚੋਂ ਨਿਕਲਾਂਗੇ। ਆਪਣੇ ਮੁਲਕ ਦੇ ਫਿਰ ਮਾਲਕ ਬਣਾਂਗੇ। ਸ਼ਾਹ ਸੁਜਾਹ ਨੇ ਆਪਣੇ ਅੰਨ੍ਹੇ ਭਰਾ ਦੇ ਮੋਢੇ ਹਪਥਪਾਏ। ਕੋਲੀ ਥੋੜ੍ਹੀ ਵਫ਼ਾ ਬੇਗਮ ਨੇ ਭਰ ਆਈਆਂ ਅੱਖਾਂ ਪੂੰਝੀਆਂ।

-ਮੇਰੇ ਲਈ ਤਾਂ ਹਰ ਥਾਂ ਇਕੋ ਜੇਹੀ ਹੈ, ਭਾਈ ਜਾਨ। ਹਰ ਥਾਂ ਹਨੇਰਾ ਹੈ। ਇਸ ਹਨੇਰੇ ਦਾ ਕੋਈ ਅੰਤ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਮੈਂ ਹੁਣ ਦੇਖਣ ਨਾਲੋਂ, ਮਹਿਸੂਸ ਵਧੇਰੇ ਕਰਨ ਲੱਗਾ ਦਾ। ਪਰ ਇਹ ਸਭ ਅੱਲਾਹ ਦੀ ਰਜਾ ਸੀ। ਮੈਂ ਉਸ ਦੀ ਇਬਾਦਤ ਵਿਚ ਹਾਂ '

ਸ਼ਾਹ ਜ਼ਮਾਨ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਹਵੇਲੀ ਅੰਦਰ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਸਾਰੇ ਜੀ ਉਦਾਸ ਹੋ ਗਏ।

ਵਫ਼ਾ ਬੇਗਮ ਨੂੰ ਇਕਦਮ ਮਹਾਰਾਜੇ ਦਾ ਖਿਆਲ ਆਇਆ। ਉਸ ਦੇ ਸ਼ਾਹ ਪਰਿਵਾਰ ਵੱਲੋਂ ਮਹਾਰਾਜੇ ਦਾ ਤਹਿ ਦਿਲੋਂ 'ਸ਼ੁਕਰੀਆ' ਦੇ ਦੂਤ ਰਾਹੀਂ ਸੰਦੇਸ਼ ਭੇਜੇ ਤੇ ਇਕ ਅਹਿਸਾਨ ਬਦਲੇ ਤਾ-ਉਮਰ ਖਾਲਸਾ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਕਰਜਦਾਰ ਹੋ ਜਾਣ ਦੀ बगे।

ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਤਾਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਵੱਡੇ ਸੁਨੇਹੇ ਦੀ ਉਡੀਕ ਵਿਚ ਸੀ।

-ਹੁਣ ਵੱਡਾ ਬੇਗਮ ਵਾਅਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਕੋਹੇਨੂਰ ਹੀਰਾ' ਸਪੁਰਦ ਕਰਨ ਲਈ ਬੁਲਾਵਾ ਭੇਜੇਗੀ। ਇਹ ਅਹਿਸਾਨ ਉਸ ਨੇ ਕੇਵਲ 'ਸ਼ੁਕਰੀਆ' ਸ਼ਬਦ ਸੁਣਨ ਲਈ ਨਹੀਂ ਸੀ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਅੰਦਰੇ ਅੰਦਰ ਖਿੱਝਿਆ ਤੇ ਅਗਲੀ ਰਣਨੀਤੀ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਘੜਨ ਲੱਗਾ। ਹੁਣ ਉਹ ਉੱਠਦਿਆਂ, ਬੈਠਦਿਆਂ, ਸੱਦਿਆ 'ਕੋਹੇਨੂਰ ਹੀਰੇ' ਦੇ ਖਵਾਬ ਦੇਖਣ ਲੱਗ ਪਿਆ ਸੀ।

ਅਟਕ ਦੇ ਗਵਰਨਰ ਜਹਾਂਦਾਦ ਖ਼ਾਨ ਨੂੰ ਸੂਹੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਖਬਰ ਮਿਲੀ, -ਖਾਲਸਾ ਸੈਨਾ ਨੇ ਅਟਕ ਪਰ ਚੜ੍ਹਾਈ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਹੈ ਔਰ ਫੌਜ ਮਾਰੋ-ਮਾਰ ਕਰਦੀ ਆ ਰਹੀ ਏ।

ਜਹਾਂਦਾਦ ਖ਼ਾਨ ਦੇ ਹੱਥ ਪੈਰ ਫੁੱਲ ਗਏ। ਉਸ ਨੇ ਫਤੇਹ ਖ਼ਾਨ ਨਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਵਿਗਾੜ ਲਈ ਸੀ। ਅਤਾ ਮੁਹੰਮਦ ਖ਼ਾਨ ਨੂੰ ਕਸ਼ਮੀਰ ਵਿਚੋਂ ਬੇਦਖ਼ਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਹੁਣ ਉਹ ਇਕੱਲਾ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਮਹਾਰਾਜੇ ਨਾਲ ਤੇ ਫਤੇਹ ਖਾਨ ਨਾਲ ਕਿਵੇਂ ਲੜੇ ? ਉਹ ਡਰ ਗਿਆ, ਜੇ ਮੈਂ ਫਤੇਹ ਖ਼ਾਨ ਦੇ ਕਾਬੂ ਆ ਗਿਆ ਤਾਂ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਉਹ ਮੇਰਾ ਕਤਲ ਕਰ ਦੇਵੇ ਜਾਂ ਸ਼ਾਹ ਵਾਂਗ ਮੈਨੂੰ ਅੰਨਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਏ। ਉਸ ਨੇ ਲਾਹੌਰ ਦਰਬਾਰ ਦੀ ਅਧੀਨਗੀ ਕਬੂਲਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕਰ ਲਿਆ।

ਇਹ ਖ਼ਬਰਾਂ ਫਤੇਹ ਖ਼ਾਨ ਕੋਲ ਵੀ ਪੁੱਜ ਗਈਆਂ। ਉਹ ਹਤਾਸ਼ ਰਹਿ ਗਿਆ। ਆਪਣੇ ਸਿਪਾਹ-ਸਲਾਰਾਂ ਨਾਲ ਉਸ ਨੇ ਮਸ਼ਵਰਾ ਕੀਤਾ। ਇਹ ਤਾਂ 'ਅੱਗ ਦੌੜ ਪਿੱਛੇ ਚੌੜ ਵਾਲੀ ਗੱਲ ਬਣ ਗਈ। ਉਸ ਨੇ ਕਸ਼ਮੀਰ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਮੁਹੰਮਦ ਅਜ਼ੀਮ ਖ਼ਾਨ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਕੀਤਾ ਤੇ ਖੁਦ ਖਾਲਸਾ ਫੌਜ ਨਾਲ ਟੱਕਰ ਲੈਣ ਲਈ ਅਤੇ ਜਹਾਂਦਾਦ ਖ਼ਾਨ ਨੂੰ ਕਾਬੂ ਕਰਨ ਲਈ, ਅਟਕ ਨੂੰ ਮੋੜਾ ਪਾ ਲਿਆ।

ਉਸ ਨੇ ਆਪਣਾ ਇਕ ਦੂਤ ਇਸ ਧੋਖੇ ਬਾਰੇ ਔਰ ਅਟਕ ਤੋਂ ਆਪਣੀ ਫੌਜ ਤੁਰੇਤ ਵਾਪਸ ਬੁਲਾਉਣ ਦਾ ਸੁਨੇਹਾ ਦੇ ਕੇ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਪਾਸ ਭੇਜਿਆ। ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਵਕੀਰ ਅਜੀਜ਼ਉਦਦੀਨ ਅਤੇ ਦੀਵਾਨ ਦੇਵੀ ਦਾਸ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿਚ ਭਾਰੀ ਫੌਜ ਰਵਾਨਾ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਸੀ ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਹਦਾਇਤ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਵੀ ਹੋਵੇ, ਅਟਕ ਦੇ ਕਿਲ੍ਹੇ ਉੱਪਰ ਕਬਜਾ ਕਰਨਾ ਹੈ।

ਇਧਰ ਇਸ ਵਕਤ ਲਾਹੌਰ ਦੀ ਮੁਬਾਰਕ ਹਵੇਲੀ ਵਿਚ ਸੋਗ ਪਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਸ਼ਾਹ ਸੁਜਾਹ, ਵਫਾ ਬੇਗਮ, ਸ਼ਾਹ ਜਮਾਨ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ, ਭਾਵੇਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਸਨ ਪਰ ਉਹ ਸਾਰੇ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਵਧ ਰਹੀ ਤਾਕਤ ਤੋਂ ਡਰੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਸ਼ਾਹ ਸੁਜਾਹ ਨੇ ਆਪਣੀ ਬੇਗਮ ਨੂੰ ਜਿਹੜੀ ਬੇਹੱਦ ਖੌਫਜ਼ਦਾ ਸੀ, ਕਿਹਾ:

-ਬੇਗਮ ਅਗਰ ਮਹਾਰਾਜਾ ਕਿਸੇ ਵੀ ਗੱਲ ਸਾਡੇ ਨਾਲ ਖਫ਼ਾ ਹੋ ਗਿਆ ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ ਮਨਸੂਬਿਆਂ ਵਿਚ ਕਾਮਯਾਬ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਾਂਗੇ।

-ਏਨਾ ਕਿਉਂ ਘਬਰਾਵਦੇ ਹੋ। ਅੱਲਾਹ ਸਾਡੇ ਨਾਲ ਏ। ਜਿੰਦਾਂ ਕਸ਼ਮੀਰ ਵਿਚੋਂ ਸਹੀ ਸਲਾਮਤ ਨਿਕਲ ਆਏ ਹੋ, ਇਨਸ਼ਾ ਅੱਲਾਹ, ਏਥੋਂ ਵੀ ਕੋਈ ਰਸਤਾ ਮਿਲ ਜਾਏਗਾ। ਵਫਾ ਬੇਗਮ ਨੇ ਸ਼ਾਹ ਨੂੰ ਧੀਰਜ ਦਿੱਤਾ ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਖ਼ੁਦ ਵੀ ਘਬਰਾਈ ਹੋਈ ਸੀ।

-ਤਖ਼ਤ ਔਰ ਪੈਸਾ, ਐਸਾ ਹੈ ਬੇਗਮ, ਇਸ ਨੂੰ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਲਈ, ਸਭ ਵਾਅਦੇ, ਸਭ ਵਫ਼ਾਦਾਰੀਆਂ ਜੜਾ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਨੇ। ਸ਼ਾਹ ਸੁਜਾਹ ਉਦਾਸ ਹੋ ਗਿਆ।

-ਮਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਕਿਉਂ ਮਰਨ ਲੱਗੇ ਓ ? ਸਭ ਅੱਲਾਹ ਉੱਪਰ ਛੱਡ ਦਿਓ। ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵੀ ਹਾਲਾਤ ਹੋਏ ਅਸੀਂ ਉਸ ਮੁਤਾਬਕ ਖ਼ੁਦ ਨੂੰ ਢਾਲ ਲਵਾਂਗੇ।

ਸ਼ਾਹ ਸੁਜਾਹ ਨੇ ਲੰਮਾ ਸਾਹ ਭਰਿਆ। ਬੇਗਮ ਦੀਆਂ ਉਤਸ਼ਾਹਜਨਕ ਗੱਲਾਂ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਸ਼ਾਹ ਦੇ ਅੰਦਰੋਂ ਫ਼ਿਕਰ ਨਹੀਂ ਗਏ। ਇਥੋਂ ਨਿਕਲਣ ਲਈ ਉਹ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਸਾਹ ਜਮਾਨ ਨਾਲ ਜਾ ਕੇ ਰਣਨੀਤੀਆਂ ਘੜਨ ਲੱਗਾ।

ਹਵੇਲੀ ਦੇ ਬਾਹਰ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦਾ ਇਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਭਰੋਸੇਯੋਗ ਦਰਬਾਰੀ ਪੰਜ ਹਥਿਆਰ ਬੰਦ ਸੈਨਿਕ ਲੈ ਕੇ ਆਣ ਖੜ੍ਹਾ। ਹਵੇਲੀ ਵਿਚ ਸਹਿਮ ਛਾ ਗਿਆ। ਦਰਬਾਰੀ ਨੇ, ਹਵੇਲੀ ਦੇ ਨੌਕਰ ਨੂੰ ਮਹਾਰਾਜੇ ਦਾ ਸੁਨੇਹਾ ਦੇ ਕੇ ਅੰਦਰ ਭੇਜਿਆ।

-ਆਲਮਪਨਾਹ, ਸ਼ਾਹ ਬੁਜਾਹ ਦੇ ਨੌਕਰ ਨੇ ਕਿਹਾ-ਮਹਾਰਾਜੇ ਨੇ 'ਕੇਹੇਨੂਰ ਹੀਰਾ ਦਰਬਾਰੀ ਦੇ ਸਪੁਰਦ ਕਰਨ ਲਈ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।

ਸੁਣਦਿਆਂ ਹੀ ਸਭਨਾਂ ਦੇ ਚਿਹਰੇ ਫੱਕ ਹੋ ਗਏ।

ਸਾਹ ਸੁਜਾਹ ਅਤੇ ਵਡਾ ਬੇਗਮ ਦੇਵ ਹੀ ਕਹੇਨੂਰ ਹੀਰਾ ਦੇਣਾ ਨਹੀਂ ਸਨ ਚਾਹੁੰਦੇ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਦਰਬਾਰੀ ਨੂੰ ਇਕ ਪੱਤਰ ਦਿੱਤਾ। 'ਕੋਹੇਨੂਰ ਹੀਰਾ ਉਹਨਾਂ ਪਾਸ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਕੰਧਾਰ ਦੇ ਇਕ ਸਾਹੂਕਾਰ ਕੋਲ ਗਿਰਵੀ ਪਿਆ ਹੈ।"

ਦਰਬਾਰੀ ਪੱਤਰ ਲੈ ਕੇ ਵਾਪਸ ਆ ਗਿਆ। ਜਦ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ, ਉਸ ਨੂੰ ਅੱਗ ਲੱਗ ਗਈ ਕੋਹੇਨੂਰ ਹੀਰਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਲਾਹੌਰ ਦਰਬਾਰ ਨੇ ਖਾਲਸਾ ਫੌਜ ਕਿੰਨੇ ਵੱਡੇ ਖ਼ਤਰੇ ਵਿਚ ਪਾਈ ਸੀ। ਭਾਰੀ ਬਰਫ਼ਬਾਰੀ ਵਿਚ ਕਿੰਨੇ ਸੈਨਿਕ ਮਾਰੇ ਗਏ ਨੇ। ਫਤੇਰ ਖ਼ਾਨ ਨੇ ਲੁੱਟ ਦੇ ਮਾਲ ਵਿਚੋਂ ਹਿੱਸਾ ਦੇਣ ਤੋਂ ਵੀ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਦਰਕਾਰ ਦੇ ਖਜਾਨੇ ਦਾ ਭਾਰੀ ਖ਼ਰਚ ਹੋਇਆ ਏ। ਚੰਗਾ ਹੁੰਦਾ, ਮੈਂ ਸ਼ਾਹ ਸੁਜਾਹ ਨੂੰ ਕਿਲ੍ਹੇ ਵਿਚ ਕੈਦ ਰੱਖਦਾ। ਏਹੀ ਵਛਾ ਬੇਗਮ ਜਿਹੜੀ ਹੁਣ ਬੇਵਡਾ ਬੇਗਮ ਬਣਦੀ ਏ, ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਆ ਕੇ ਘੁਟਨੇ ਟੇਕਦੀ, ਤਰਲੇ ਪਾਉਂਦੀ, ਗਿੜਗੜਾਉਂਦੀ ਸੀ। ਕੋਹੇਨੂਰ ਤਾਂ ਕੀ ਆਪਣੇ ਖਸਮ ਨੂੰ ਬਚਾਉਣ ਲਈ, ਮੈਨੂੰ ਖਸਮ ਬਨਾਉਣ ਲਈ ਰਾਜ਼ੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ। ਇਸ ਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ, ਘੀ ਸਿੱਧੀ ਉਂਗਲੀ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਨਿਕਲੇਗਾ। ਅਵਗਾਨੀਆਂ ਨੂੰ ਦੱਸਣਾ ਪਏਗਾ. ਹੁਣ ਪੰਗਾ ਪੰਜਾਬੀਆ ਨਾਲ ਪਿਆ ਜੇ। ਖੈਰ ਅਜੇ ਇਕ ਮੌਕਾ ਹੋਰ ਦਿਆਂਗਾ।

ਅਗਲੇ ਦਿਨ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਕੋਹੇਨੂਰ ਬਦਲੇ 3 ਲੱਖ ਰੁਪਈਆ ਤੇ 50 ਹਜ਼ਾਰ ਦੀ ਸਲਾਨਾ ਜਾਗੀਰ ਦੇਣ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ ਦਾ ਪਰਵਾਨਾ ਦੇ ਕੇ ਆਪਣਾ ਦਰਬਾਰੀ ਭੇਜਿਆ। ਨਾਲ ਹੀ ਧਮਕੀ ਦਿੱਤੀ-'ਫੈਸਲਾ ਕਰਨ ਲਈ 50 ਦਿਨਾਂ ਦਾ ਵਕਤ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਪਰਵਾਨਾ ਪੜ੍ਹਦਿਆਂ ਹੀ ਸ਼ਾਹ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਹੱਥਾਂ ਪੈਰਾਂ ਦੀ ਪੈ ਗਈ। ਰਾਮ ਵਿਚ ਸ਼ਾਹ ਨੇ ਤਾਂ ਖਾਣਾ ਪੀਣਾ ਤਿਆਗ ਦਿੱਤਾ। ਸ਼ਾਹ ਜ਼ਮਾਨ ਨੇ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਨੂੰ ਫੈਸਲਾ ਰੱਖਣ ਲਈ ਕਿਹਾ, ਪਰ ਉਹ ਤਾਂ ਜਿਵੇਂ ਢੇਰੀ ਢਾਹ ਕੇ ਬਹਿ ਗਿਆ। ਜਿਵੇਂ ਜਿਵੇਂ ਦਿਨ ਗੁਜ਼ਰਨ ਲੱਗੇ, ਮੁਬਾਰਕ ਹਵੇਲੀ ਅੰਦਰ ਸੋਗ ਵਧਦਾ ਗਿਆ। ਨੌਕਰ ਅਤੇ ਦਾਸੀਆ ਵੀ ਆਪਣੇ ਮਾਲਕਾਂ ਦੇ ਗਮ ਵਿਚ ਸ਼ਰੀਕ ਸਨ। ਹਰ ਚੜ੍ਹਦਾ ਦਿਨ ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਭਿਆਨਕ ਹੋਣੀ ਨੂੰ ਹੋਰ ਨੇੜੇ ਲਈ ਆ ਰਿਹਾ ਸੀ।

ਪੰਜਾਹ ਦਿਨ ਪੂਰ ਹੋਣ ਪਿੱਛੋਂ, ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੇ 1 ਜੂਨ 1813 ਨੂੰ ਕਾਈ ਗੁਰਬਖਸ਼ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਜਮਾਂਦਾਰ ਖੁਸ਼ਹਾਲ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਪਤਾ ਕਰਨ ਲਈ ਭੇਜਿਆ, ਸ਼ਾਹ ਸੁਜਾਹ ਅਤੇ ਵਛਾ ਬੇਗ਼ਮ 'ਕੋਹੇਨੂਰ ਹੀਰਾ' ਸਪੁਰਦ ਕਰਨ ਲਈ ਰਾਜੀ ਹੋਏ ਹਨ ਜਾਂ ਨਹੀਂ ? ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਵੀ ਦੱਸਿਆ ਜਾਵੇ, ਕਿ 'ਕੋਹੇਨੂਰ ਹੀਰੇ' ਬਦਲੇ ਲਾਹੌਰ ਦਰਬਾਰ ਨੇ ਆਪਣੇ ਹਜ਼ਾਰਾ ਸੈਨਿਕਾਂ ਦੀ ਬਲੀ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਕੀ ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਜਾਨਾ ਨਾਲ 'ਕੋਹੇਨੂਰ ਹੀਰਾ ਵਧੇਰੇ ਕੀਮਤੀ ਹੈ ?

ਵਫ਼ਦ ਖਾਲੀ ਹੱਥ ਮੁੜ ਆਇਆ, 'ਸਰਕਾਰ ਵਛਾ ਬੇਰਾਮ 'ਹੀਰਾ' ਸਪੁਰਦ ਕਰਨ ਲਈ ਰਾਜ਼ੀ ਨਹੀਂ ਹੈ।

ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਗੁੱਸ ਵਿਚ ਤਰੰਤ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ। 'ਮੁਬਾਰਕ ਹਵੇਲੀ ਘੋਰ ਲਓ। ਕੋਈ ਵੀ ਬਾਹਰੇ ਅੰਦਰ, ਔਰ ਅੰਦਰੋਂ ਬਾਹਰ ਨਾ ਜਾਵੇ। ਹਵੇਲੀ ਦੇ ਰਾਸ਼ਨ ਵਿਚ ਕਟੌਤੀ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇ।'

ਉਸੇ ਵੇਲੇ ਕੋਤਵਾਲ ਨੂੰ ਤਲਬ ਕਰਕੇ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ, 'ਮੁਬਾਰਕ ਹਵੇਲੀ ਵਿਚ ਠਹਿਰੇ ਪਨਾਹਗੀਰਾਂ ਨਾਲ ਕੈਦੀਆਂ ਵਾਲਾ ਸਲੂਕ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ।

ਸ਼ਾਹੀ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਹੋਸ਼ ਵਾਖ਼ਤਾ ਹੋ ਗਏ। ਵਫ਼ਾ ਬੇਗਮ, 'ਕੋਹੇਨੂਰ ਹੀਰੇ' ਦੇ ਲਾਲਚ ਵਿਚ ਆ ਕੇ ਮਹਾਰਾਜੇ ਨਾਲ ਵਿਗਾੜ ਪਾ ਕੇ ਪਛਤਾਉਣ ਲੱਗੀ। ਜੇ ਕੋਹੇਨੂਰ ਹੀਰਾ ਦੇਣਾ ਹੀ ਪਿਆ ਤਾਂ ਇਹ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਦੇ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ, ਮਹਾਰਾਜੇ ਨਾਲ ਮਿੱਤਰਤਾ ਵੀ ਬਣੀ ਰਹਿੰਦੀ ਤੇ ਅਹਿਸਾਨ ਵੀ ਹੁੰਦਾ। ਪਰ ਹੁਣ ਉਹ ਮੌਕਾ ਹੱਥ ਨਹੀਂ ਸੀ ਆ ਰਿਹਾ। ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਡਰ ਪੈ ਗਿਆ, ਜੋ ਪੂਰੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਕਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਕਿਸੇ ਤਹਿਖਾਨੇ ਵਿਚ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਤਾਂ ਜੀਂਦੇ ਜੀ ਉਥੋਂ ਬਾਹਰ ਨਹੀਂ ਨਿਕਲ ਸਕਣਗੇ। ਜਦੋਂ ਕਿ ਹਰ ਤਰਫ਼ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਵਿਚ ਲਗਾਤਾਰ ਵਾਧਾ ਹੁੰਦਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ।..

ਆਖ਼ਰ ਸ਼ਾਹ ਪਰਿਵਾਰ ਨੇ 'ਕੋਹੇਨੂਰ ਹੀਰਾ' ਮਹਾਰਾਜਾ ਨੂੰ ਦੇਣ ਦਾ ਮਨ ਬਣਾ ਲਿਆ। ਉਹਨਾਂ ਆਪਣਾ ਇਕ ਖ਼ਾਸ ਬੰਦਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਕੋਲ ਭੇਜਿਆ, 'ਅਗਰ ਮਹਾਰਾਜਾ, ਖ਼ੁਦ ਆਉਣ ਤਾਂ ਹੀਰਾ ਦੇ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇਗਾ। 1813 ਦਾ ਜੂਨ ਮਹੀਨੇ ਦਾ ਇਹ ਬੇਹੱਦ ਗਰਮ ਦਿਨ ਸੀ। ਰਣਜੀਤ ਸਿੰ ਜਾਰੀ ਗਰਮੀ ਦੀ ਪਰਵਾਹ ਨਾ ਕਰਦਿਆਂ, 600 ਘੋੜ ਸਵਾਰ ਲੈ ਕੇ ਮੁਬਾਰਕ ਹਵੇਲੀ ਜਾ ਪੁੱਜਾ। ਉਸ ਦੇ ਨਾਲ ਭਵਾਨੀ ਦਾਸ ਵੀ ਸੀ। ਸ਼ਾਹ ਸੁਜਾਹ ਨੇ ਬੜੇ ਦੇਸ਼ ਨਾਲ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦਾ ਸਵਾਗਤ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਨੇ ਤਿੰਨ ਵਾਰ, 'ਖੁਸ਼ਆਮਦੀਦ, ਖੁਸ਼ਆਮਦੀਦ, ਖੁਸ਼ਆਮਦੀਦ' ਕਿਹਾ। ਦੋਹਾਂ ਨੇ ਇਕ ਦੂਸਰੇ ਨੂੰ ਗਲਵਕੜੀ ਵਿਚ ਲੈ ਕੇ ਦੋਸਤ ਹੋਣ ਦੀ ਰਸਮ ਨਿਭਾਈ। ਫਿਰ ਆਹਮੋ ਸਾਹਮਣੇ ਬੈਠ ਗਏ। ਮੁਥਾਰਕ ਹਵੇਲੀ ਅੰਦਰ ਬਿਲਕੁਲ ਚੁੱਪ ਛਾਈ ਹੋਈ ਸੀ। ਪੂਰਾ ਸੱਨਾਟਾ। ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਅੱਖ ਬੇਚੈਨ ਹੋ ਉੱਠੀ। ਖੱਬੇ ਵੱਲ ਤੱਕਣ ਲਈ ਉਸ ਨੂੰ ਵਧੇੜੇ ਗਰਦਨ ਘੁਮਾਉਣੀ ਪੈਂਦੀ ਸੀ। ਜਦ ਕਾਫੀ ਸਮਾਂ ਸ਼ਾਹ ਵੱਲੋਂ ਨਾ ਕੋਈ ਗੱਲਬਾਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਨਾ ਕੋਈ ਹਰਕਤ ਹੋਈ ਤਾਂ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਆਏ ਰਈਆ ਰਾਮ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, 'ਸ਼ਾਹ ਸਾਹਬ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਵਾਇਆ ਜਾਏ, ਅਸੀਂ ਏਥੇ ਕਿਸ ਕੰਮ ਲਈ ਆਏ ਹਾਂ।"

ਰਾਮ ਸਿੰਘ ਦੇ ਕਹਿਣ ਪਿੱਛੇ, ਸ਼ਾਹ ਨੇ ਆਪਣੇ ਇਕ ਸੇਵਕ ਨੂੰ ਇਸ਼ਾਰੇ ਨਾਲ ਬੁਲਾਇਆ ਤੇ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ, 'ਜਨਾਨਖਾਨੇ ਵਿਚ ਜਾ ਕੇ ਬੇਗਮ ਪਾਸੋਂ ਕੋਹੇਨੂਰ ਹੀਰਾ ਲੈ ਕੇ ਆਓ।

ਨੰਕਰ ਦੇ ਚਲੇ ਜਾਣ ਪਿਛੋਂ ਸਾਰੇ ਸਾਵਧਾਨ ਹੋ ਗਏ। ਕੁਝ ਦੇਰ ਬਾਅਦ ਸੇਵਕ ਇਕ ਰੋਸਮੀ ਬੋਲੀ ਲੈ ਕੇ ਆਇਆ ਤੇ ਸ਼ਾਹ ਸੁਜਾਹ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਸਾਹ ਕੁਝ ਪਲ ਬੇਲੀ ਨੂੰ ਦੋਹਾਂ ਹੱਥਾਂ ਵਿਚ ਲੈ ਕੇ, ਉਸ ਵੱਲ ਤੱਕਦਾ ਰਿਹਾ। ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਇਬਾਦਤ ਕਰਨ ਵਾਂਗ ਦੋਵੇਂ ਹੱਥ ਉੱਪਰ ਵੱਲ ਉਠਾ ਕੇ ਜ਼ਮੀਨ 'ਤੇ ਗੋਡੇ ਟੇਕ ਲਏ। ਉਸ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਵਾਲੇ ਸਾਰੇ ਅਤੇ ਸੇਵਕ ਆਦਰ ਵਜੋਂ ਉੱਠ ਕੇ ਖੜ੍ਹੇ ਹੋ ਗਏ। ਫਿਰ ਸ਼ਾਹ ਨੇ ਥੈਲੀ ਖੋਲ੍ਹੀ। ਉਸ ਵਿਚੋਂ ਹੀਰਾ ਕੱਢਿਆ ਤੇ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਅੱਗੇ ਦੋਵੇਂ ਹੱਥ ਕਰਕੇ ਭੇਂਟ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।

ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੇ 'ਕੋਹੇਨੂਰ ਹੀਰਾ' ਹੱਥਾਂ ਵਿਚ ਲਿਆ। ਆਪਣੀ ਅੱਖ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਘੁੰਮਾ ਫਿਰਾ ਕੇ ਦੇਖਿਆ। ਸ਼ਾਹ ਪਰਿਵਾਰ ਨੇ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤਾ, ਹੀਰੇ ਵਾਂਗ ਹੀ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਅੱਖ ਚਮਕ ਪਈ। ਭਵਾਨੀ ਦਾਸ ਮਹਾਰਾਜੇ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਅੰਗ ਰੱਖਿਅਕ ਵਾਂਗ ਖੜ੍ਹਾ ਸੀ। ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਉਸ ਵੱਲ ਤੱਕਿਆ। ਭਵਾਨੀ ਦਾਸ ਭੱਟ ਸਮਝ ਗਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਇਹ ਹੀਰਾ, ਪਹਿਲਾਂ ਵੀ ਜਾਹ ਪਰਿਵਾਰ ਕੋਲ ਦੇ ਵਾਰ ਵੇਖਿਆ ਸੀ। ਭਵਾਨੀ ਦਾਸ ਨੇ ਹੀਰੇ ਦੇ ਅਸਲੀ ਹੋਣ ਦਾ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਪਿੱਛੇ ਹੀਰੇ ਨੂੰ ਫਿਰ ਥੈਲੀ ਵਿਚ ਸੰਭਾਲ ਲਿਆ ਗਿਆ।

ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਅੰਦਰਲਾ ਸਾਰਾ ਤਣਾਅ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਹ ਭੁੱਲ ਗਿਆ, ਇਸ ਹੀਰੇ ਕਾਰਨ ਕਿੰਨੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸਿਪਾਹੀ, ਕਸ਼ਮੀਰ ਹਮਲੇ ਸਮੇਂ ਮਾਰੇ ਗਏ ਸਨ। ਉਹ ਭੁੱਲ ਗਿਆ, ਭਾਰੀ ਬਰਫਬਾਰੀ ਕਾਰਨ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਦੀਆਂ ਅੰਤਮ-ਰਸਮਾਂ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸਨ ਹੋ ਸਕੀਆਂ। ਹੁਣ ਖੁਸ਼ੀ ਵਿਚ ਉਸ ਦੀ ਅੱਖ ਡਲ੍ਹਕਾਂ ਮਾਰ ਰਹੀ ਸੀ। ਮੁਬਾਰਕ ਹਵੇਲੀ ਦੁਆਲਿਓਂ ਪਹਿਰਾ ਹਟਾ ਲਿਆ ਗਿਆ।

ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ 'ਸ਼ੁਕਰੀਆ' ਕਹਿ ਕੇ ਉੱਠ ਖੜ੍ਹਾ, ਫਿਰ ਸ਼ਾਹ ਦੀ ਮਹਿਮਾਨ ਨਿਵਾਜ਼ੀ ਠੁਕਰਾ ਕੇ, ਉਹ ਕਾਹਲੀ ਨਾਲ ਮੁਬਾਰਕ ਹਵੇਲੀ ਵਿਚੋਂ ਬਾਹਰ ਆ ਗਿਆ।

...

ਠੀਕ ਇਸ ਸਮੇਂ ਛਕੀਰ ਅਜ਼ੀਜ਼ਉਦਦੀਨ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿਚ ਖ਼ਾਲਸਾ ਫੌਜ ਅਟਕ ਵੱਲ ਵਧਦੀ ਗਰਦੋ-ਗੁਬਾਰ ਕਰਦੀ ਜਾ ਰਹੀ ਸੀ। ਬੱਚਿਆਂ ਕਠਿਆਂ ਉੱਪਰ ਖੜ੍ਹੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਚਿਹਰਿਆਂ ਉੱਪਰ ਡਰ ਅਤੇ ਦਹਿਸ਼ਤ ਸੀ। ਰਸਤੇ ਵਿਚ ਪੈਂਦੇ ਪਿੰਡਾਂ ਦੇ ਲੋਕ ਜਦੋਂ ਹੀ ਦੂਰੋਂ ਉੱਡਦੀ ਧੂੜ ਵੇਖਦੇ ਤਾਂ ਰੌਲਾ ਪਾ ਕੇ ਮੁਹੱਲਿਆਂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਤੇ ਫੌਜ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਲਈ ਪਿੰਡ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਆ ਖੜ੍ਹਦੇ। ਹੁਣ ਵੀ ਜਦ ਇਕ ਪਿੰਡ ਦੇ ਵਾਸੀਆਂ ਨੇ ਧੂੜ ਦੇ ਬੱਦਲਾਂ ਵਿਚ ਜੈਕਾਰੇ ਸੁਣੇ ਤਾਂ ਪਿੰਡ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਆ ਖੜ੍ਹੇ। ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਘੋੜ ਸਵਾਰ, ਪੈਦਲ, ਉਨਾਂ ਉੱਪਰ ਲੱਦੀਆਂ ਤੋਪਾਂ, ਬੋਲ ਗੱਡੀਆਂ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਨੇੜੇ ਹੋਰ ਨੇੜੇ ਆਉਂਦੀਆਂ ਗਈਆਂ। ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਵੇਖਿਆ, ਸੈਨਿਕਾਂ ਦੇ ਹੱਥਾਂ ਵਿਚ ਲੰਮੇ ਬਰਛੇ, ਬੰਦੂਕਾ ਅਤੇ ਤੀਰ ਕਮਾਨ ਫੜੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਰੋਜੀਆਂ ਦੇ ਮੂੰਹ-ਸਿਰ ਧੂੜ ਤੇ ਗਰਦ ਨਾਲ ਬਦਸ਼ਕਲ ਹੋਏ ਹੋਏ ਸਨ। ਦਾੜ੍ਹੀਆਂ ਵਿਚ ਵੀ ਮਿੱਟੀ ਸੀ। ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਡਰ ਆਉਂਦਾ ਸੀ। ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਲਈ, ਖੇਤਾਂ ਵਿਚੋਂ ਲੋਕ ਰਾਹ ਵੱਲ ਦੇੜੋ ਆਉਂਦੇ ਸਨ। ਬੱਚੇ ਪੂਰੇ ਸਹਿਮੇ ਹੋਏ ਵੱਡਿਆ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਲੁਕਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਉਹ ਖੁਲ੍ਹੇ ਮੂੰਹਾਂ ਅਤੇ ਟੱਡੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਜਾਂਦੇ ਸੈਨਿਕਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਲੱਗਾ। ਘਰਾਂ ਦੀਆਂ ਛੱਤਾਂ ਉੱਪਰ ਖੜ੍ਹੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਆਪਣੇ ਧੜਕਦੇ ਕਲੇਜਿਆ ਨੂੰ ਦੋਹਾਂ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਦਬਾਉਣ ਲੱਗੀਆਂ। ਪਰ ਜਦ ਸੈਨਿਕ ਆਪਸ ਵਿਚ ਹਾਸਾ- ਠੱਠਾ ਕਰਦੇ ਜਾਂ ਔਰਤਾਂ ਵੱਲ ਵੇਖ ਕੇ ਇਕ ਦੂਸਰੇ ਨੂੰ ਇਸ਼ਾਰੇ ਕਰਦੇ ਤਾਂ ਉਹ ਹੈਰਾਨ ਹੁੰਦੀਆਂ, ਇਕ ਦੂਸਰੀ ਵੱਲ ਝਾਕਦੀਆਂ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਮੁਟਿਆਰ ਕੁੜੀਆਂ ਨੂੰ ਦਬਕਾ ਮਾਰ ਕੇ ਛੱਤਾਂ ਤੋਂ ਉੱਤਰ ਜਾਣ ਲਈ ਕਿਹਾ।

-ਹਰਾਂਬੜੋ ਹੇਠਾਂ ਨੱਠ ਜਾਓ, ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਨੇ ਖੜਾ ਵੇਖਣੇ।

-ਇਹ ਕੋਈ ਮੁਗਲੇਟੇ ਨੇ ? ਇਕ ਅੱਲੜ ਨੇ ਜਿਰਾਹ ਕੀਤੀ।

-ਸਾਰੇ ਸਪਾਹੀ ਇਕੋ ਜੇਹੇ ਹੋਂਦੇ ਨੇ, ਜਾਓ ਮਰ ਹੇਠਾ ।' ਇਕ ਬਜ਼ੁਰਗ ਤੀਵੀਂ ਦੀ ਘੁਰਕੀ ਸੁਣ ਕੇ ਮੁਟਿਆਰਾਂ ਛੱਤ ਤੋਂ ਉੱਤਰ ਗਈਆਂ।

ਭੀੜ ਵਿਚ ਖੜ੍ਹੇ ਏਕ ਪੇਂਡੂ ਨੇ ਦੂਸਰੇ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ:

-ਇਹ ਲੜਨ ਚੱਲੇ ਨੇ ?

ਹੋਰ ਏਹ ਜੰਞ ਚੜ੍ਹਨ ਚੱਲੇ ਨੇ '' ਦੂਸਰਾ ਬੋਲਿਆ, 'ਵੇਖਦਾ ਨਹੀਂ ਪਿਆ- ਹੱਥਾਂ 'ਚ ਸੇਲੇ ਪਕੜੇ ਹੋਏ ਨੇਂ। ਇਹਨਾਂ ਕੋਲ ਤਾਂ ਬੰਦੂਕਾਂ ਵੀ ਨੇ..'

-ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਮਰਨ ਤੋਂ ਡਰ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦਾ ?"

-ਡਰ ਕਿਉਂ ਲੱਗੇਗਾ ਭਰਾ ? ਮਰਨ ਦੇ ਪੈਸੇ ਜੋ ਮਿਲਦੇ ਨੇ। ਹਰ ਮਹੀਨੇ ਤਨਖਾਹ ਪਾਂਦੇ ਨੇ। ਜੰਗ ਲੱਗੀ ਹੋਵੇ, ਚਾਹੇ ਨਾ ਲੱਗੀ ਹੋਵੇ। ਸਾਡੇ ਪਿੰਡ ਦਾ ਇਕ ਫੌਜੀ ਏ, ਉਹ ਦੱਸਦਾ ਹੁੰਦਾ ਏ, ਛਾਉਣੀਆਂ ਵਿਚ ਪੂਰੀ ਐਸ਼ ਹੋਂਦੀ ਏ ਤੇ ਵੰਨਾ- ਵੰਨੀ ਦਾ ਖਾਵਣ ਪੀਵਣ ।

-ਹੱਲਾ, ਵੇਰ ਤਾਂ ਠੀਕ ਜੇ। ਤਾਹੀਓ ਹਾਸਾ-ਠੱਠਾ ਕਰਨ ਡਹੇ ਨੇ। ਏਥੇ ਤਾਂ ਭੁੱਖ ਨਾਲ ਈ ਮਰੀ ਜਾਂਦੇ ਨੇ ਜਣੇ। ਭੁੱਖ ਨਾਲ ਮਰਨ ਨਾਲ ਰੱਜੇ ਢਿੱਡੀ ਮਰਨਾ ਚੰਗਾ ਏ। ਪਹਿਲਾ ਬੋਲਿਆ ਤੇ ਉਸ ਨੇ ਕੋਲੋਂ ਲੰਘ ਰਹੇ ਰੱਜੇ ਪੁੱਜੇ ਸੈਨਿਕਾਂ ਨੂੰ ਰਸ਼ਕ ਨਾਲ ਵੇਖਿਆ। ਫਿਰ ਉੱਡਦੀ ਧੂੜ ਨੂੰ ਮੂੰਹ ਤੇ ਨਾਸਾਂ ਵਿਚ ਜਾਣੇ ਰੋਕਣ ਲਈ ਪਗੜੀ ਦੇ ਲੰਮੇ ਲੜ ਨਾਲ ਮੂੰਹ ਢੱਕ ਲਿਆ।

ਭੀੜ ਵਿਚੋਂ ਇਕ ਹੋਰ ਬਿਰਧ ਆਦਮੀ ਬੋਲਿਆ, ਏਨੇ ਸਾਰੇ ਸਿਪਾਹੀ, ਏਨੇ ਘੋੜੇ, ਊਠ, ਹਾਥੀ, ਤੋਪਾਂ, ਹਥਿਆਰ ਲੈ ਕੇ, ਜੰਗ ਜਿੱਤਣ ਜਾਂ ਹਾਰਨ ਨਾਲ ਕੀ ਹਾਸਲ ਹੁੰਦਾ ਹੋਣਾ? ਕਿਨੇ ਸਿਪਾਹੀ ਮਰਦੇ ਨੇ। ਲੋਥਾਂ ਕਿੰਨੇ ਕਿੰਨੇ ਦਿਨ ਜੰਗ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ਵਿਚ ਪਈਆਂ ਰੁਲਦੀਆਂ ਨੇ, ਸੜ ਜਾਂਦੀਆਂ ਨੇ। ਕਿਨੇ ਜ਼ਖ਼ਮੀ ਹੁੰਦੇ ਨੇ ਸਿਪਾਹੀ, ਕਿਸੇ ਦੀ ਥਾਂਹ ਵੱਢੀ ਜਾਦੀ ਏ, ਕਿਸੇ ਦੀ ਲੱਭ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀ। ਇਹ ਸਾਰਾ ਕੁਝ, ਇਕ ਰਾਜੇ ਲਈ ਕਰਦੇ ਨੇ ਸਿਪਾਹੀ। ਰਾਜਾ ਮਹਿਲਾਂ 'ਚ ਮਸਤੀ ਕਰਦਾ ਏ। ਇਹਨਾਂ ਨਾਲ ਤਾਂ ਰੁੱਖ ਚੰਗੇ ਨੇ, ਆਹ ਝਾੜੀਆਂ ਬੂਟੇ ਚੰਗੇ ਨੇ, ਉੱਪਰ ਦਿੱਸਦਾ ਅਸਮਾਨ ਚੰਗਾ ਏ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਇਕ ਦੂਸਰੇ ਨੂੰ ਵੱਢਦੇ ਤਾਂ ਨਹੀਂ।

ਉਸ ਵੇਲੇ, ਨਹਿੰਗਾਂ ਦਾ ਇਕ ਜੱਥਾ ਹਵਾ ਵਿਚ ਤਲਵਾਰਾਂ ਲਹਿਰਾਉਂਦਾ ਕਲ ਦੀ ਲੰਘਣ ਲੱਗਾ। ਵੱਡੇ ਨੀਲੇ ਪੱਗੜ, ਨੀਲੇ ਚੋਲੇ, ਲੱਕਾਂ ਨਾਲ ਕੇਸਰੀ ਕਮਰਕੱਸੇ। ਪਿੱਠ ਪਿੱਛੇ ਢਾਲਾਂ ਬੰਨ੍ਹੀਆਂ ਹੋਈਆਂ। ਇਕ ਨਿਹੰਗ ਨੇ ਜੈਕਾਰਾ ਛੱਡਿਆ ਬੋਲੇ...ਸੋ ਨਿਹਾਲ

ਜੈਕਾਰੇ ਦੇ ਜਵਾਬ ਵਿਚ ਨਿਹੰਗਾਂ ਦੀਆਂ ਬਾਹਵਾਂ ਉੱਪਰ ਵੱਲ ਤਣ ਗਈਆ।

ਕੁਝ ਹੀ ਦੇਰ ਬਾਅਦ ਮੁਸਲਮਾਨ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਦੀ ਲੰਘ ਰਹੀ ਟੁਕੜੀ ਨੰ ਅੱਲਾਹ ਹੂ ਅਕਬਰ' ਦਾ ਨਾਅਰਾ ਲਾਇਆ।

-ਇਹ ਲੋਕ ਅੱਲਾਹ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਨੂੰ ਬੜਾ ਯਾਦ ਕਰਦੇ ਜਾਂਦੇ ਨੇ। ਇਕ ਪੇਂਡੂ ਨੇ ਹੈਰਾਨੀ ਨਾਲ ਪੁੱਛਿਆ।

ਪਹਿਲਾ ਬਜ਼ੁਰਗ ਫਿਰ ਬੋਲਿਆ-ਹਰ ਕੋਈ ਆਪਣੀ ਲੋੜ ਮੁਤਾਬਕ ਵਾਹਿਗੁਰੂ, ਅੱਲਾਹ, ਪ੍ਰਮਾਤਮਾ ਨੂੰ ਆਵਾਜ਼ਾ ਦਿੰਦਾ ਪਿਐ। ਇਹ ਲੋਕ ਆਪਣੀ ਜਾਨ ਦੀ ਹਿਫਾਜ਼ਤ ਮੰਗਦੇ ਪਏ ਨੇ ਤੇ ਵੈਰੀਆ ਲਈ ਮੌਤ ਮੰਗਦੇ ਪਏ ਨੇ। ਇਹ ਅਲਾਹ, ਵਾਹਿਗੁਰੂ, ਪ੍ਰਮਾਤਮਾ ਵੀ ਅਜੀਬ ਨੇ ਇਕ ਦੀ ਜਾਨ ਬਖ਼ਸ਼ਦੇ ਨੇ, ਦੂਜੇ ਦੀ ਜਾਨ ਲੈਂਦੇ ਨੇ।

ਇਕ ਪਾਸੇ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਖਾਲਸਾ ਸੈਨਾ ਅਟਕ 'ਤੇ ਚੜ੍ਹਾਈ ਕਰਨ ਜਾ ਰਹੀ ਸੀ। ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ 'ਕੋਹੇਨੂਰ ਹੀਰਾ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਤੇ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਮੁਬਾਰਕਾਂ ਮਿਲ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਤੀਸਰੇ ਪਾਸੇ ਸ਼ਾਹ ਸੁਜਾਹ ਮੁਬਾਰਕ ਹਵੇਲੀ ਵਿਚੋਂ ਨੱਠਣ ਲਈ ਹੱਥ ਪੈਰ ਮਾਰਨ ਲੱਗਾ ਹੋਇਆ ਸੀ।

ਬਲਦੇਵ ਸਿੰਘ} ਦੁਆਰਾ ਹੋਰ ਕਿਤਾਬਾਂ

75
ਲੇਖ
ਸੂਰਜ ਦੀ ਅੱਖ
0.0
(ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਜੀਵਨ ਉੱਪਰ ਆਧਾਰਿਤ ਇਤਿਹਾਸਕ ਨਾਵਲ)
1

ਇਤਿਹਾਸ 'ਤੇ ਪਈ ਗੁਰਦ ਝਾੜਦਿਆਂ.... !

26 December 2023
0
0
0

ਬੜੇ ਸਾਲਾਂ ਬਾਅਦ ਇਕ ਦੋਸਤ ਮਿਲਿਆ। ਉਹ ਪੰਜਾਬ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਦੀ ਇਕ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿਚ ਹਿਸਟਰੀ ਦਾ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਸੀ । ਬੀ.ਏ. ਤੱਕ ਅਸੀਂ ਇਕੱਠੇ ਪੜ੍ਹੇ ਸਾਂ। ਗੱਲਾਂ ਬਾਤਾਂ ਕਰਦਿਆਂ ਉਸ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਅੱਜਕਲ੍ਹ ਤੇਰੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਨਾਵਲਾਂ ਦੀ ਬੜੀ ਚਰਚਾ ਹ

2

ਭਾਵਨਾ....!

26 December 2023
0
0
0

ਜਦੋਂ ਤੋਂ ਮਨੁੱਖ ਅੰਦਰ, ਮੇਰਾ ਤੇਰਾ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ ਹੈ, ਉਦੋਂ ਤੋਂ ਹੀ ਆਪਣੇ ਤੋਂ ਕਮਜ਼ੋਰ ਨੂੰ ਦਬਾਉਣ ਦੀ ਜਾਂਗਲੀ ਪ੍ਰਵਿਰਤੀ ਦਾ ਸਿਲਸਿਲਾ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਿਆ। ਆਦਿ-ਮਾਨਵ ਤੋਂ ਮਾਨਵ ਵਿਚ ਮਨੁੱਖ ਵਿਕਾਸ ਤਾਂ ਕਰਦਾ ਗਿਆ। ਪਰ ਉਹ 'ਬੰਦਾ' ਨਹੀ

3

ਪੂਰਵ ਕਥਾ/ਜੜ੍ਹਾਂ

26 December 2023
0
0
0

ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਤੇ ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਧਰਤੀ ਹੋਣੀਆਂ ਭਰਪੂਰ ਰਹੀ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਸਰ-ਜ਼ਮੀਨ, ਨਦੀਆਂ, ਪਹਾੜ ਅਤੇ ਚਰਾਗਾਹਾਂ ਨੇ ਧਾੜਵੀਆਂ ਨੂੰ ਏਧਰ ਆਉਣ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਆ। ਕਦੇ ਏਥੇ ਸੱਤ ਦਰਿਆ ਵਗਦੇ ਸਨ। ਸਿੰਧ, ਜਿਹਲਮ, ਚਨਾਬ, ਰਾਵੀ, ਬਿਆਸ, ਸਤਲੁਜ

4

ਤਖ਼ਤੇ ਤੋਂ ਤਖ਼ਤ ਵੱਲ....!

26 December 2023
0
0
0

ਪੰਦਰਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀ ਢਲਦੀ ਉਮਰ ਦਾ ਸਮਾਂ। ਤੇ ਹਾੜ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਤਪਦੀ ਹੋਈ ਢਲਦੀ ਇਕ ਦੁਪਿਹਰ। ਹੁਣ ਦੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਵੇਲਿਆਂ ਦੇ ਪਿੰਡ ਤੁੰਗ ਗੁਮਟਾਲਾ* ਤੋਂ ਕੋਈ ਚਾਰ ਕੁ ਕੋਹ ਦੀ ਦੂਰੀ 'ਤੇ ਵਸੇ ਇਕ ਪਿੰਡ ਵੱਲ ਜਾ ਰਿਹਾ ਇਕ ਬੇਲ ਗੱਡਾ। ਗ

5

ਲੱਖਪਤ ਰਾਇ ਦੇ ਜ਼ੁਲਮ, ਕੌੜਾ ਮੱਲ ਤੇ ਮੀਰ ਮੰਨੂ ਦੀ ਦਲੇਰੀ

26 December 2023
0
0
0

ਲੱਖਪਤ ਰਾਇ ਸਿੱਖ-ਧਰਮ ਦਾ ਜਾਣੂ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ 'ਗੁੜ' ਸ਼ਬਦ ਕਹਿਣ ਉੱਪਰ ਪਾਬੰਦੀ ਲਾ ਦਿੱਤੀ। ਉਸ ਨੇ ਤਰਕ ਦਿੰਦਿਆਂ ਤਨਜ਼ ਨਾਲ ਕਿਹਾ: 'ਗੁੜ ਕਹੇ ਤੋਂ ਗੁਰੂ ਚੇਤੇ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਗੁਰੂ ਚੇਤੇ ਕਰਕੇ ਜਜ਼ਬਾ ਭੜਕਦਾ ਹੈ। 'ਗੁੜ' ਨੂੰ ਰੋੜੀ ਜਾਂ ਭੇਲੀ

6

ਚੜ੍ਹਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਚੜ੍ਹਤ ਅਤੇ ਮੌਤ

26 December 2023
0
0
0

ਗਰਮੀ ਦਾ ਮੌਸਮ ਸੀ। ਗੁਰਬਖਸ਼ ਸਿੰਘ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਨੇ ਹਵੇਲੀ ਦੇ ਵਿਹੜੇ ਵਿਚ ਟੱਬਰ ਨਾਲੋਂ ਥੋੜ੍ਹਾ ਹੱਟ ਕੇ ਮੰਜੇ ਡਾਹ ਲਏ। ਖੱਬੀ ਬਾਚੀ ਦੀ ਕੱਚੀ ਕੰਧ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਬਣਾਈ ਲੰਮੀ ਖੁਰਲੀ 'ਤੇ ਊਠ, ਦੇ ਘੋੜੇ, ਮੱਝਾਂ ਅਤੇ ਬਲਦ ਬੰਨ੍ਹੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਖਾ

7

ਚੱਠਿਆਂ ਉੱਪਰ ਚੜ੍ਹਾਈ ਤੇ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦਾ ਜਨਮ

26 December 2023
0
0
0

ਮਹਾਂ ਸਿੰਘ ਦੀ ਉਸ ਦੇ ਇਲਾਕੇ ਵਿਚ ਧਾਂਕ ਪੈ ਗਈ। ਰਸੂਲਪੁਰ ਦੇ ਚੱਠੇ ਸ਼ੁਰੂ ਤੋਂ ਹੀ ਸ਼ੁਕਰਚੱਕੀਆਂ ਦੀ ਨੀਂਦ ਹਰਾਮ ਕਰਦੇ ਆ ਰਹੇ ਸਨ। ਮਹਾਂ ਸਿੰਘ ਨੇ ਚੱਠਿਆਂ ਉੱਪਰ ਚੜ੍ਹਾਈ ਕਰਨ ਲਈ ਆਪਣੇ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਨੂੰ ਕਮਰ-ਕੱਸੇ ਕਰਕੇ ਤਿਆਰ ਰਹਿਣ ਦਾ ਹੁਕਮ ਦ

8

ਬਾਲ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦਾ ਬੀਮਾਰ ਹੋਣਾ ਤੇ ਗੁਰਬਖਸ਼ ਸਿੰਘ ਦੀ ਮੌਤ

26 December 2023
0
0
0

ਇਹ 1785 ਈ. ਦਾ ਵਰ੍ਹਾ ਸੀ । ਸ਼ੁਕਰਚੱਕੀਆ ਮਿਸਲ ਦਾ ਵਾਰਿਸ ਬੀਮਾਰ ਸੀ। ਮਿਸਲ ਦੀ ਸਾਰੀ ਤਾਕਤ ਮੁਹਿੰਮ ਉੱਪਰ ਸੀ। ਸਥਿਤੀ ਬੜੀ ਚਿੰਤਾ ਵਾਲੀ ਸੀ। ਆਖਰ, ਸਲਾਹੀਂ ਪਏ ਸਰਦਾਰਾਂ ਨੂੰ ਮਹਾਂ ਸਿੰਘ ਨੇ ਰਾਜ਼ੀ ਕਰ ਲਿਆ। 'ਮੁੱਖ ਹਕੀਮ ਲਾਲਾ ਹਾਕਿਮ ਰਾਏ

9

ਸਦਾ ਕੌਰ ਵੱਲੋਂ ਸ਼ੁਕਰਚੱਕੀਆ ਮਿਸਲ ਨਾਲ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰੀ ਦੀ ਰਾਜਨੀਤੀ

28 December 2023
0
0
0

ਸਾਰੀ ਰਾਤ ਸਦਾ ਕੌਰ ਉੱਸਲਵੱਟੇ ਲੈਂਦੀ ਰਹੀ। ਦੋ ਵਾਰ ਉੱਠ ਕੇ ਪਾਣੀ ਵੀ ਪੀਤਾ, ਚੈਨ ਫਿਰ ਵੀ ਨਾ ਆਈ। ਫਜ਼ਰ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਨਮਾਜ਼ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਨਾਲ ਉੱਠ ਬੈਠੀ। ਸਿਰ ਭਾਰਾ ਭਾਰਾ ਸੀ। ਹੈਰਾਨ ਹੋਈ... ਸਾਰੀ ਰਾਤ ਅੱਖਾਂ ਵਿਚ ਹੀ ਲੰਘ गष्टी...? ਜਦ ਜੈ

10

ਪਗੜੀ ਦੀ ਰਸਮ ਤੇ ਮਿਸਲਾਂ ਦੇ ਸਰਦਾਰਾਂ ਦੀ ਸ਼ੱਕੀ ਨੀਅਤ

28 December 2023
0
0
0

ਭਰ ਜਵਾਨੀ ਵਿਚ ਮਹਾਂ ਸਿੰਘ ਦੇ ਤੁਰ ਜਾਣ ਦਾ ਸ਼ੁਕਰਚੱਕੀਆ ਮਿਸਲ ਦੇ ਹਮਦਰਦਾਂ ਨੇ ਬਹੁਤ ਸੋਗ ਮਨਾਇਆ। ਇਸ ਮਿਸਲ ਨਾਲ ਖਾਰ ਖਾਣ ਵਾਲੇ ਜੱਥੇਦਾਰ ਵੀ ਸਨ। ਉਹ ਅੰਦਰ-ਖਾਤੇ ਮਹਾਂ ਸਿੰਘ ਦੇ ਇਲਾਕਿਆਂ ਉੱਪਰ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰਨ ਲਈ ਆਪਣੀ ਤਿਆਰੀ ਵਿਚ ਰੁੱਝ ਗਏ। ਘ

11

ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਕੱਤਕੀ ਦਾ ਆਉਣਾ।

28 December 2023
0
0
0

ਮੈਂ ਇਸ ਵੇਲੇ ਅਹਿਮਦਸ਼ਾਹ ਅਬਦਾਲੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਤੈਮੂਰ ਸ਼ਾਹ ਦੀ ਮੌਤ ਪਿੱਛੋਂ: ਉਸ ਦੇ ਤਿੰਨ ਪੁੱਤਰਾ, ਹਮਾਯੂੰ, ਜਮਾਨ ਸ਼ਾਹ ਅਤੇ ਸ਼ਾਹ ਜਹਾਨ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰਕ ਝਗੜੇ ਦੇ ਅਸਲ ਕਾਰਨਾਂ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸਾਂ, ਬਾਹਰਲਾ ਬੂਹਾ ਖੜਕਿਆ। ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਦੇ

12

ਜ਼ਮਾਨ ਸ਼ਾਹ ਦੇ ਹਮਲੇ ਦਾ ਖੌਫ਼

28 December 2023
0
0
0

ਪੰਜਾਬ ਉੱਪਰ ਜੰਗ ਦੇ ਬੱਦਲ ਘਿਰੇ ਆਉਂਦੇ ਵੇਖ ਕੇ ਮਿਸਲਾਂ ਦੇ ਮੁਖੀਆਂ ਨੇ ਨਿੱਜੀ ਰੰਜਸ਼ਾਂ ਭੁਲਾ ਕੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਇਕੱਠ ਕੀਤਾ। ਰਾਮਗੜੀਏ, ਨਕਈ, ਕਨੱਈਏ, ਸ਼ੁੱਕਰਚੱਕੀਏ, ਭੰਗੀ ਸਭ ਹਾਜ਼ਰ ਹੋਏ। ਨਿਸ਼ਾਨ ਵਾਲੀਆ ਮਿਸਲ ਦੇ ਸਿੰਘ ਵੀ ਉਚੇਚਾ ਪੁੱਜੇ, ਭ

13

ਮਿਆਣੀ ਉੱਪਰ ਹਮਲਾ ਤੇ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦਾ ਬਿਆਸ ਵਿਚ ਰੁੜਨਾ...

28 December 2023
0
0
0

ਬਟਾਲੇ ਪੁੱਜਣ 'ਤੇ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦਾ ਸਵਾਗਤ ਬੜੇ ਜੋਸ਼ ਨਾਲ ਹੋਇਆ। ਹਵਾ ਵਿਚ ਗੋਲੀਆਂ ਚਲਾ ਕੇ ਸਲਾਮੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। ਹਵੇਲੀ ਦੇ ਅੰਦਰ ਜਾਣ ਸਮੇਂ ਸ਼ਗਨਾਂ ਦਾ ਤੇਲ ਚੋਇਆ ਗਿਆ। ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਦੇ ਠਹਿਰਨ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਵੱਖਰਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਆਉ ਭਗਤ ਅਤੇ ਰਿਸ਼

14

ਜੋਧ ਸਿੰਘ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਖੇਡਣਾ ਤੇ ਸਦਾ ਕੌਰ ਤੇ ਡੋਰੇ ਪਾਉਣੇ...।

29 December 2023
0
0
0

ਸਦਾ ਕੌਰ ਅਜੇ ਮਿਆਣੀ ਉੱਪਰ ਕੀਤੇ ਹਮਲੇ ਵਿਚ ਨਮੋਸ਼ੀ ਭਰੀ ਹਾਰ ਦੇ ਸੰਤਾਪ ਵਿਚੋਂ ਬਾਹਰ ਨਹੀਂ ਸੀ ਆਈ, ਇਕ ਦਿਨ ਉਸ ਦੀ ਸੀਮਾ ਵਾਲੀ ਚੌਂਕੀ ਤੋਂ ਘੋੜ ਸਵਾਰ ਨੇ ਆ ਕੇ ਖ਼ਬਰ ਦਿੱਤੀ, 'ਰਾਣੀ ਸਾਹਿਬਾਂ, ਵਜ਼ੀਰਾਬਾਦ ਦਾ ਸਰਦਾਰ ਜੋਧ ਸਿੰਘ, ਮਜੀਠੇ ਲਾਗੇ

15

ਜ਼ਮਾਨ ਸ਼ਾਹ ਦਾ ਪੰਜਾਬ ਉੱਪਰ ਫਿਰ ਹਮਲਾ ਤੇ ਚੱਠੇ ਦਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਉੱਪਰ ਵਾਰ...

29 December 2023
0
0
0

ਜ਼ਮਾਨ ਸ਼ਾਹ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਮਤਰੇਏ ਭਰਾ ਸੁਲਤਾਨ ਮਹਿਮੂਦ ਦੀ ਬਗਾਵਤ ਦਬਾਉਂਦਿਆਂ ਬਹੁਤ ਸਮਾਂ ਲੱਗਾ। ਜਿਵੇਂ ਹੀ ਉਹ ਸੁਰਖਰੂ ਹੋਇਆ, 1796 ਵਿਚ ਉਹ ਫਿਰ ਪੰਜਾਬ ਉੱਪਰ ਧਾਵਾ ਕਰਨ ਚੱਲ ਪਿਆ। ਰਸਤੇ ਵਿਚ ਉਹ ਨਵੇਂ ਸਿਪਾਹੀ ਭਰਤੀ ਕਰਦਾ ਆਇਆ ਤੇ ਲੁੱਟ ਮਾਰ ਕ

16

ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਦੂਸਰੀ ਸ਼ਾਦੀ ਤੇ ਲਾਹੌਰ ਕਿਲ੍ਹੇ ਉੱਪਰ ਹਮਲੇ ਦੀ ਤਿਆਰੀ

1 January 2024
0
0
0

ਜਮਾਨ ਸ਼ਾਹ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮਤਰੇਏ ਭਰਾ ਸੁਲਤਾਨ ਮਹਿਮੂਦ ਦੀ ਬਗਾਵਤ ਨੂੰ ਕੁਚਲ ਕੇ ਅਜੇ ਸਾਹ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸੀ ਲਿਆ। ਉਸ ਨੂੰ ਦੋ ਵੱਡੇ ਸਦਮੇ ਲੱਗ। ਪਹਿਲਾਂ ਅਹਿਮਦ ਖ਼ਾਨ ਹਨਚੀ, ਉਸ ਦੇ ਬਹਾਦਰ ਜਰਨੈਲ ਦੇ ਮਾਰੇ ਜਾਣ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਨੇ ਉਸ ਦੇ ਤੇਵਰ ਬਦਲ ਦਿੱਤੇ ਸਨ

17

ਲਾਹੌਰ ਦੇ ਕਿਲ੍ਹੇ ਉੱਪਰ ਫਤੇਹ ਤੇ ਵਿਰੋਧੀ ਸਰਦਾਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਈਰਖਾ...

1 January 2024
0
0
0

6 ਜੁਲਾਈ 1799 ਦੀ ਰਾਤ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਪਹਿਰ। ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਸਦਾ ਕੌਰ ਦੀ ਸਾਂਝੀ ਫੌਜ, ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਸ਼ੋਰ ਸ਼ਰਾਬੇ ਦੇ ਲਾਹੌਰ ਦੇ ਰਾਹ ਪੈ ਗਈ। ਰਸਤੇ ਦੇ ਦੋਹੀਂ ਪਾਸੀਂ ਸੰਘਣੇ ਝੋਲਾਂ ਵਿਚ ਖ਼ਤਰੇ ਨੂੰ ਸੁੰਘਦੇ ਘੜੇ ਕਦੇ ਕਦੇ ਹਿਣਕਦੇ ਤਾਂ ਵਤਕੜਾ

18

ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਵਿਰੁੱਧ ਬਗ਼ਾਵਤ

1 January 2024
0
0
0

ਗੁਜਰਾਤ ਦਾ ਸਾਹਬ ਸਿੰਘ ਭੰਗੀ, ਵਜੀਰਾਬਾਦ ਦਾ ਜੋਧ ਸਿੰਘ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦਾ ਗੁਲਾਬ ਸਿੰਘ ਤੇ ਮਿਆਣੀ ਦਾ ਜੱਸਾ ਸਿੰਘ ਰਾਮਗੜੀਆ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ। ਗੁਪਤ ਸਭਾ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਲਾਹੌਰ ਵਿਚੋਂ ਕੱਢਣ ਦਾ ਮਤਾ ਪਾਸ ਕਰ ਲਿਆ। ਜੈਕਾਰੇ ਛ

19

ਜ਼ਮਾਨ ਸ਼ਾਹ ਵੱਲੋਂ ਦੋਸਤੀ ਦਾ ਪੈਗਾਮ ਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਦੂਤ ਦਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਆਉਣਾ...

2 January 2024
0
0
0

ਕੁਝ ਸਰਦਾਰਾਂ ਨੇ ਬਾਬਾ ਸਾਹਿਬ ਸਿੰਘ ਬੇਦੀ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿਚ ਸਭ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਚੱਲਣ ਦਾ ਵਚਨ ਤਾਂ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਪਰ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰੋਂ ਈਰਖਾ ਨਹੀਂ ਸੀ ਮਰ उगे। ਕੁਝ ਦਿਨਾਂ ਬਾਅਦ ਸਾਹਿਬ ਸਿੰਘ ਭੰਗੀ ਅਤੇ ਜੱਸਾ ਸਿੰਘ ਰਾਮਗੜ੍ਹੀਆ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ। ਦੋਹ

20

ਤਾਜਪੋਸ਼ੀ ਅਤੇ ਮਹਾਰਾਜੇ ਦਾ ਖ਼ਿਤਾਬ

2 January 2024
0
0
0

ਪੰਜਾਬ ਅੰਦਰ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਮਹਾਰਾਜਾ ਵਜੋਂ ਗੱਦੀ ਉੱਪਰ ਬੈਠਣ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਜੰਗਲ ਦੀ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਫੈਲ ਗਈ। ਇਹ ਵੀ ਸੂਹ ਮਿਲ ਗਈ। ਇਕ ਵਿਸਾਖ ਵਾਲੇ ਦਿਨ, ਬਾਬਾ ਸਾਹਿਬ ਸਿੰਘ ਬੇਦੀ, ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਮੱਥੇ ਉੱਪਰ ਕੇਸਰ ਦਾ ਟਿੱਕਾ ਲਗਾ ਕੇ, ਮਹਾਰਾਜਾ ਹ

21

ਫ਼ਕੀਰ ਅਜ਼ੀਜ਼ਉਦਦੀਨ ਦਾ ਲਾਹੌਰ ਦਰਬਾਰ ਆਉਣਾ

2 January 2024
0
0
0

ਅੱਖ ਦੇ ਦਰਦ ਨਾਲ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਬੇਹਾਲ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਪਹਿਰੇਦਾਰ ਨੂੰ ਬੁਲਾ ਕੇ ਆਖਿਆ-ਪਤਾ ਕਰੋ ਅਗਰ ਹਕੀਮ ਦੇ ਆਉਣ ਵਿਚ ਦੇਰੀ ਹੋ ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਉਸ ਕੋਲ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਾਂ।' ਪਰ ਜਿਵੇਂ ਹੀ ਪਹਿਰੇਦਾਰ ਬਾਹਰ ਆਇਆ, ਉਸ ਨੂੰ ਹਕੀਮ ਗੁਲਾਮ ਮੋਹੀਉਦੀਨ ਕੱਛ ਵਿਚ

22

ਕਾਂਗੜੇ ਉੱਪਰ ਚੜ੍ਹਾਈ... !

6 January 2024
0
0
0

ਸਾਹਿਬ ਸਿੰਘ ਭੰਗੀ ਨੂੰ ਜਦੋਂ ਪਤਾ ਲੱਗਿਆ, ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਫਤੇਹ ਸਿੰਘ ਆਹਲੂਵਾਲੀਆ, ਗੁਜਰਾਤ ਉੱਪਰ ਚੜ੍ਹਾਈ ਕਰਨ ਲਈ ਚੱਲ ਪਏ ਹਨ ਤੇ ਗੁਜਰਾਂ ਵਾਲਾ ਲੰਘ ਆਏ ਹਨ, ਉਸ ਦੇ ਹੋਸ਼ ਗੁੰਮ ਹੋ ਗਏ। ਲੜਨ ਲਈ ਤਿਆਰੀ ਤਾਂ ਕੀ ਹੋਣੀ ਸੀ, ਏਨੇ ਸਮੇਂ ਵਿਚ ਤ

23

ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਉੱਪਰ ਚੜ੍ਹਾਈ ਤੇ ਫਤੇਹ... !

6 January 2024
0
0
0

ਸੋਣ ਦਾ ਮਹੀਨਾ। ਕਾਲੇ ਬੱਦਲਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਅਸਮਾਨ। ਕਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਸੀਲ ਉੱਪਰੋ ਹੇਠਾਂ ਦਿੱਸਦੀ ਝੰਗ-ਝੰਗ ਹੋਈ ਰਾਵੀ । ਨਾਲ ਖੜ੍ਹੇ ਮੁੱਢਲੇ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਦੇ ਲੰਗੋਟੀਏ ਸਾਥੀ, ਧੰਨਾ ਸਿੰਘ ਮਲਵਈ ਅਤੇ ਜ਼ੋਰਾਵਰ ਸਿੰਘ। ਪਿਛਲੇ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਦਾ ਪੱਗ ਵੱਟ ਭ

24

ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦਾ ਮੇਰਾਂ ਨਾਲ ਨਿਕਾਹ... !

6 January 2024
0
0
0

ਪੰਡਾਲ ਸਜ ਕੇ ਤਿਆਰ ਹੋ ਗਿਆ। ਪ੍ਰਾਹੁਣੇ ਆਉਣੇ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਏ। ਫ਼ਕੀਰ ਅਜ਼ੀਜ਼ਉਦਦੀਨ, ਚੁਛੇਏ ਨਿਗਾਹ ਰੱਖ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਕਿਧਰੇ ਕੋਈ ਕੋਤਾਹੀ ਤਾਂ ਨਹੀਂ ਹੋ ਰਹੀ। ਪ੍ਰਾਹੁਣਿਆਂ ਨੂੰ ਰੁਤਬਿਆਂ ਅਨੁਸਾਰ ਬਿਠਾਉਣ ਲਈ ਨੌਕਰਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝਾਉਣ ਲੱਗਾ ਹੋਇਆ ਸੀ

25

ਮੋਰਾਂ, ਦਰਬਾਰ ਅਤੇ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀਆਂ

6 January 2024
0
0
0

ਪੂਰੇ ਪੰਜ ਦਿਨ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਆਪਣੀ ਆਰਾਮਗਾਹ ਵਿਚੋਂ ਬਾਹਰ ਨਹੀਂ ਨਿਬਣਿਆ। ਕਿਸੇ ਵੀ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ, ਚਾਹੇ ਤਿੰਨੇ ਵੀ ਉੱਚੇ ਰੁਤਬੇ ਵਾਲਾ ਹੋਵੇ, ਉਧਰ ਜਾਣ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਸਿਰਫ ਵਕੀਰ ਅਜ਼ੀਜਉਦਦੀਨ ਦਾ ਛੋਟਾ ਭਰਾ ਨੂਰਉਦਦੀਨ ਜਿਹੜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ

26

ਮਹਾਰਾਜਾ, ਮੋਰਾਂ ਅਤੇ ਲਾਹੌਰ ਦਰਬਾਰ ਦੀ ਹੋਲੀ

6 January 2024
0
0
0

ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਫੁਰਮਾਨ ਉੱਪਰ ਕਾਰਵਾਈ ਕਰਦਿਆਂ, ਫਤੇਹ ਸਿੰ ਆਹਲੂਵਾਲੀਆ, ਭਾਰੀ ਫੌਜ ਲੈ ਕੇ ਕਪੂਰਥਲਾ ਤੋਂ ਚੱਲ ਪਿਆ। ਰਸਤੇ ਵਿਚ ਆਏ ਪਿੰਡਾਂ, ਬਸਤੀਆਂ ਦੇ ਭਰੇ ਸਹਿਮੇ ਲੋਕ ਧੂੜ ਉਡਾਉਂਦੇ ਜਾਂਦੇ ਲਸ਼ਕਰ ਨੂੰ ਦੇਖਦੇ। ਡਰ ਨਾਲ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸਾਹ ਘੁੱਟ

27

ਪ੍ਰੋ. ਕੇਤਕੀ ਦੀਆਂ ਨਸ਼ਤਰਾਂ

9 January 2024
0
0
0

ਪ੍ਰੋ. ਕੇਤਕੀ ਦੇ ਆਉਣ ਨਾਲ ਆਖ਼ਰ ਮੇਰੀ ਉਡੀਕ ਖਤਮ ਹੋਈ। ਉਸ ਦੇ ਚਿਹਰੇ ਉੱਪਰ ਮੰਦ ਮੰਦ ਮੁਸਕਾਨ ਸੀ। ਨਾਵਲ ਦਾ ਅਧੂਰਾ ਖਰੜਾ ਉਸ ਨੇ ਟੇਬਲ ਉੱਪਰ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ ਤੇ ਕੁਝ ਦੇਰ ਅੱਖਾਂ ਬੰਦ ਕਰਕੇ ਬੈਠਾ ਰਿਹਾ। ਮੈਨੂੰ ਉਸ ਦੀਆਂ ਹਰਕਤਾਂ ਦੀ ਸਮਝ ਨਾ ਆਈ।

28

ਫਿਰ ਜੰਗ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ਵਿਚ ਤੇ ਮਰਹੱਟੇ ਜਸਵੰਤ ਰਾਏ ਹੋਲਕਰ ਨਾਲ ਮੁਲਾਕਾਤ

9 January 2024
0
0
0

ਹੋਲੀ ਦਾ ਤਿਉਹਾਰ ਲੰਘ ਗਿਆ। ਪਰ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਅਜੇ ਵੀ ਦਰਬਾਰ ਵਿਚ ਬਕਾਇਦਾ ਨਹੀਂ ਸੀ ਪਧਾਰ ਰਿਹਾ। ਦਰਬਾਰੀ ਫ਼ਿਕਰਮੰਦ ਸਨ। ਮੋਰਾਂ ਦੇ ਆਉਣ ਨਾਲ ਮਹਾਰਾਜੇ ਦੇ ਸੁਭਾਅ ਵਿਚ ਹੈਰਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਤਬਦੀਲੀ ਆਈ ਸੀ। ਪਹਿਲਾਂ ਉਹ ਰਾਣੀਵਾਸ ਵਿਚ ਬਹੁਤ ਹੀ ਘੱ

29

ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਮਰਹੱਟਿਆਂ ਦੀ ਸੰਧੀ ਤੇ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਚਿੰਤਾ

9 January 2024
0
0
0

ਸਿੱਖ ਸਰਦਾਰਾਂ ਦਾ ਏਨਾ ਇਕੱਠ ਹੋਣ ਦੀ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਬਿਲਕੁਲ ਹੀ ਆਸ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਇਕੱਠ ਹੋਣ ਦੇ ਕਾਰਨ ਦਾ ਪਤਾ ਲੱਗਿਆ ਤਾਂ ਹਰ ਇਕ ਦੀ ਆਪਣੀ ਆਪਣੀ ਸੁਰ ਸੀ। ਅਕਾਲੀ ਫੂਲਾ ਸਿੰਘ ਨੇ ਗਰਜਵੀਂ ਆਵਾਜ਼ ਵਿਚ ਕਿਹਾ— 'ਬਿਨਾਂ ਪੂਛ ਵਾਲੇ ਬਾਦਰਾਂ

30

ਅਚਾਨਕ ਬੀਮਾਰ ਹੋਣਾ ਤੇ ਸ਼ਾਲਾਮਾਰ ਬਾਗ਼ ਵਿਚ ਆਉਣਾ..

9 January 2024
0
0
0

ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਉਰਜਾ ਨਾਲ ਭਰੇ ਨਵੇਂ ਸੁਪਨੇ ਲੈ ਕੇ ਜਾਗਿਆ। ਉਸ ਦਾ ਦਿਨ, ਇਕ ਉਤਸ਼ਾਹਜਨਕ ਖ਼ਬਰ ਨਾਲ ਚੜ੍ਹਿਆ। ਚਮਿਆਰੀ ਦਾ ਸਰਦਾਰ ਨਾਹਰ ਸਿੰਘ ਅਕਾਲ ਚਲਾਣਾ ਕਰ ਗਿਆ ਹੈ। ਨਾਹਰ ਸਿੰਘ, ਬਾਰੀ ਅਤੇ ਰਚਨਾ ਦੁਆਬਾ ਵਿਚਲੇ ਇਲਾਕੇ ਦਾ ਹਾਕਮ ਸੀ। ਵਰਨ ਕਾਰ

31

ਪਟਿਆਲਾ ਅਤੇ ਨਾਭੇ ਦੇ ਰਾਜਿਆਂ ਵਿਚ ਸੁਲਾਹ ਕਰਵਾਉਣ ਜਾਣਾ...

9 January 2024
0
0
0

ਪਟਿਆਲਾ ਦੇ ਰਾਜਾ ਸਾਹਿਬ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਤੇ ਨਾਭੇ ਦੇ ਰਾਜਾ ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਘੋੜ ਸਵਾਰਾਂ ਰਾਹੀਂ ਸੰਦੇਸ਼ ਭਿਜਵਾ ਦਿੱਤਾ, 'ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਮਹਾਰਾਜਾ, ਇਕ ਹਫਤੇ ਬਾਅਦ ਪਟਿਆਲੇ ਲਈ ਰਵਾਨਾ ਹੋਵਣਗੇ। ਜਦ, ਜਾਣ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਹੋ ਰਹੀ ਸੀ ਤਾਂ ਵਕੀਰ ਅਜ਼ੀਜ਼ਉਦਦ

32

ਕਾਂਗੜੇ ਉੱਪਰ ਚੜਾਈ ਤੇ ਮਹਿਤਾਬ ਰਾਣੀ ਦੇ ਜੋੜੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦਾ ਜਨਮ

11 January 2024
0
0
0

ਮਾਲਵੇ ਦੇ ਇਲਾਕੇ ਦੀ ਅਮੀਰੀ ਨੇ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਅੰਦਰ ਲਾਲਸਾ ਪੈਦਾ ਤਾਂ ਕੀਤੀ ਹੀ ਸੀ, ਦੁਆਬੇ ਦੇ ਜੰਗਲਾਂ ਵਿਚ ਫਿਰਦਿਆਂ, ਸ਼ੇਰ, ਬਘਿਆੜ ਅਤੇ ਚਿੱਛਾ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਕਰਦਿਆਂ, ਉਸ ਨੂੰ ਇਉਂ ਲੱਗ ਰਿਹਾ ਸੀ ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਮਾਲਵੇ ਦੇ ਸਰਦਾਰਾਂ ਪਿੱਛੇ ਲੱਗਿਆ

33

ਕਸੂਰ ਉੱਪਰ ਫਤੇਹ ਤੇ ਫਿਰ ਸਤਲੁਜ ਪਾਰ ਦੀ ਤਿਆਰੀ

11 January 2024
0
0
0

ਕਸੂਰ ਦੇ ਨਵਾਬ ਨੂੰ ਸਜ਼ਾ ਦੇਣ ਲਈ ਖਾਲਸਾ ਫੌਜ ਨਗਾਰੇ ਦੀ ਚੋਟ 'ਤੇ ਰਵਾਨਾ ਹੋ ਗਈ। ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਜੰਗੀ ਬਾਣੇ ਵਿਚ ਵੇਖ ਕੇ, ਫਕੀਰ ਨੂੰ ਫਿਕਰ ਹੋਇਆ। ਮੌਕਾ ਵੇਖ ਕੇ ਅਰਜ਼ ਕੀਤੀ 'ਸਰਦਾਰ ਅਜੇ ਹਜੂਰ ਨੂੰ ਆਰਾਮ ਕਰਨ ਦੀ ਸਖ਼ਤ ਲੋੜ ਏ। ਪਹਿਲਾਂ ਮ

34

ਫਿਰ ਸਤਲੁਜ ਪਾਰ ਵੱਲ ਤੇ ਫਤੇਹ ਸਿੰਘ ਕਾਲਿਆਂ ਵਾਲਾ ਦੀ ਮੌਤ

12 January 2024
0
0
0

ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਮਹਾਰਾਜੇ ਦੀ ਫੌਜ-ਏ-ਖ਼ਾਸ ਆਪਣੀ ਪੂਰੀ ਸ਼ਾਨੋ-ਸ਼ੌਕਤ ਨਾਲ ਲਾਹੌਰ ਦੇ ਬਜ਼ਾਰਾਂ ਵਿਚੋਂ ਦੀ ਨਿਕਲੀ ਤਾਂ ਲੋਕ ਘਰਾਂ ਦੀਆ ਛੱਤਾਂ ਉੱਪਰ ਅਤੇ ਰਸਤਿਆਂ ਦੇ ਦੋਹੀਂ ਪਾਸੀਂ ਖੜ੍ਹੇ ਅਚੰਭਤ ਹੋਏ ਦੇਖਣ ਲੱਗੇ। ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਦੀਆਂ ਵਰਦੀਆਂ। ਸਿਰਾਂ ਉੱ

35

ਸਿਆਲਕੋਟ ਉੱਪਰ ਫਤੇਹ ਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸਰਕਾਰ ਦਾ ਫ਼ਿਕਰ

12 January 2024
0
0
0

ਇਹਨਾਂ ਦਿਨਾਂ ਵਿਚ, ਸਤਲੁਜ ਪਾਰ ਦੇ ਸਿੱਖ ਹਾਕਮਾਂ ਵਿਚ ਦਹਿਸ਼ਤ ਦਾ ਮਾਹੌਲ ਸੀ। ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਫੌਜੀ ਤਾਕਤ ਅਤੇ ਬੇਮਿਸਾਲ ਹੌਸਲੇ ਅੱਗ ਉਹ ਨਿਉਂ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਉਸ ਦੀ ਆਉ ਭਗਤ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਤੋਹਫ਼ੇ ਅਤੇ ਨਜ਼ਰਾਨੇ ਭੇਂਟ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਵਫ਼ਾਦਾਰੀ ਦਾ ਭਰੋ

36

ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਦੂਤ ਮੈਟਕਾਫ਼ ਦੀ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨਾਲ ਮੁਲਾਕਾਤ

12 January 2024
0
0
0

ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਸਚਮੁੱਚ ਹੋਰਾਨ ਸੀ, ਉਸ ਨੇ ਲਾਰਡ ਲੋਕ ਦੇ ਸਤਲੁਜ ਦੀ ਹੱਦਬੰਦੀ ਵਾਲੇ ਸੁਝਾਅ ਨੂੰ ਗੰਭੀਰਤਾ ਨਾਲ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਲਿਆ ? ਇਹ ਫਿਰੋਗੀ ਏਨੀ ਦੂਰ ਤੱਕ ਦੀਆਂ ਯੋਜਨਾਵਾਂ ਤਿਆਰ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ ? ਪਰ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਇਹ ਨਹੀਂ ਸੀ ਜਾਣਕਾਰੀ, ਇ

37

ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸਰਕਾਰ ਨਾਲ ਤਣਾਅ ਤੇ ਯੁੱਧ ਦੇ ਆਸਾਰ

13 January 2024
0
0
0

ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਲਾਮ ਲਸ਼ਕਰ ਨੂੰ ਤੰਬੂ ਸਮੇਟਦਿਆਂ ਅਤੇ ਚਾਲੇ ਪਾਉਂਦਿਆ ਵੇਖ ਕੇ, ਚਾਰਲਸ ਮੈਟਕਾ ਬੜਾ ਹੈਰਾਨ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣਾ ਇਕ ਨੁਮਾਇੰਦਾ ਤੁਰੰਤ ਇਹ ਪੁੱਛਣ ਲਈ ਭੇਜਿਆ-'ਕੀ ਮਹਾਰਾਜ ਲਾਹੌਰ ਵਾਪਸ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ -ਮਹਾਰਾਜ ਆਪਣੀ ਸੈਨਾ ਲੈ ਕੇ ਸ

38

ਜਰਨੈਲਾਂ, ਸੈਨਾਪਤੀਆਂ ਨੂੰ ਮੁਹਿੰਮਾਂ ਤੇ ਤੋਰਨ ਦੀ ਕੂਟਨੀਤੀ

13 January 2024
0
0
0

ਲਾਹੌਰ ਦੇ ਕਿਲ੍ਹੇ ਵਿਚੋਂ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਪੂਰੇ ਸਜੇ ਹੋਏ ਹਾਥੀ ਉੱਪਰ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲਿਆ। ਉਸ ਦੇ ਕੁਝ ਅੱਗੇ ਤੇ ਕੁਝ ਪਿੱਛੇ ਸ਼ਿੰਗਾਰੇ ਘੋੜਿਆਂ ਉੱਪਰ ਸੈਨਿਕ ਅਤੇ ਸੇਵਕ ਸਨ। ਸਭ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਨਗਾਰਾ ਅਤੇ ਢੋਲ ਵਜਾਉਣ ਵਾਲੇ ਸਨ। ਲਾਹੌਰ ਵਾਸੀ ਅਜੇਹਾ ਜਲੂਸ

39

ਅੰਗਰੇਜਾਂ ਨਾਲ ਸੰਧੀ ਦਾ ਅਸਰ ਤੇ ਡੋਗਰਿਆਂ ਦਾ ਦਰਬਾਰ ਵਿਚ ਆਗਮਨ

14 January 2024
0
0
0

ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੇ, ਫ਼ਕੀਰ ਅਜ਼ੀਜ਼ਉਦਦੀਨ ਨੂੰ ਜੰਗ ਰੋਕੇ ਜਾਣ ਦੇ ਅਸਲ ਕਾਰਨਾਂ ਦਾ ਪਤਾ ਲਾਉਣ ਲਈ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਕੁਝ ਹੀ ਦਿਨਾਂ 'ਚ ਵਕੀਰ ਨੇ ਸਾਰੇ ਵੇਰਵੇ ਹਾਸਲ ਕਰ ਲਏ। ਦਰਬਾਰ ਵਿਚ ਇਹਨਾਂ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੰਦਿਆਂ ਵਕੀਰ ਨੇ ਦੱਸਿਆ: -ਸਰਕਾਰ,

40

ਮੁਲਤਾਨ ਉੱਪਰ ਚੜ੍ਹਾਈ

14 January 2024
0
0
0

ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਹਕੂਮਤ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਮਿੱਤਰਤਾ ਦੀ ਇਕ ਤਰਫਾ ਸੰਧੀ ਕਾਰਨ ਚੜ੍ਹੇ ਗੁੱਸੇ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰਨ ਲਈ, ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪੂਰੀ ਸੈਨਿਕ ਸ਼ਕਤੀ ਵੱਖ- ਵੱਖ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿਚ ਝੋਕ ਦਿੱਤੀ ਸੀ। ਉਹ ਖੁਦ ਵੀ ਮੁਹਿੰਮ ਲੈ ਕੇ ਚੜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਹਰ ਪਾਸਿਉ

41

ਸ਼ਾਹੀ ਦਰਬਾਲ ਵਿਚ ਅਮੀਰਾਂ-ਜਗੀਰਦਾਰਾਂ ਨਾਲ ਮੁਲਾਕਾਤ

14 January 2024
0
0
0

ਮੁਲਤਾਨ ਤੋਂ ਵਾਪਸ ਮੁੜੀ ਫੌਜ ਦੇ ਘੋੜਿਆਂ ਦੀਆਂ ਪੌੜਾਂ ਦੇ ਖੜਾਕ ਨੇ, ਅੱਧੀ ਰਾਤ ਵੇਲੇ ਸੁੱਤੇ ਪਏ ਲਾਹੌਰ ਨੂੰ ਜਗਾ ਦਿੱਤਾ। ਇਹ ਸਮਾਂ 1811 ਈਸਵੀ ਦਾ ਸੀ। ਲਾਹੌਰ ਪੁੱਜਦਿਆਂ ਹੀ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਜਰਨੈਲਾਂ ਨੂੰ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ, 'ਜਿਸ ਇਲਾਕੇ ਵਿਚ ਬਗਾ

42

ਸ਼ਾਹੀ ਵਿਆਹ ਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧਾਂ ਨੂੰ ਕਿਲ੍ਹੇ ਵਿਖਾਉਣਾ

14 January 2024
0
0
0

ਜੰਗਾਂ, ਮਾਲ ਗੁਜ਼ਾਰੀਆਂ, ਉਗਰਾਹੀਆਂ, ਕਬਜ਼ੇ ਭੁੱਲ ਕੇ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਖ਼ਾਲਸਾ ਰਾਜ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਸ਼ਹਿਜ਼ਾਦੇ ਦੇ ਵਿਆਹ ਦੀ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਤਿਆਰੀ ਵਿਚ ਮਸ਼ਰੂਫ਼ ਹੋ ਗਿਆ। ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਲੋਕ, ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਅਤੇ ਲਾਹੌਰ ਦੇ ਵਸਨੀਕ ਇਸ ਸ਼ਾਹੀ ਵਿਆਹ

43

ਦੋ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਸ਼ਹਿ-ਮਾਤ ਦੀ ਖੇਡ ਤੇ ਕੋਹੇਨੂਰ ਹੀਰੇ ਦਾ ਤਲਿਸਮ

15 January 2024
0
0
0

ਕੁੰਵਰ ਖੜਕ ਸਿੰਘ ਅਜੇ ਬਾਲਗ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ ਤੇ ਵਿਆਹ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ...। ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਡੂੰਘੀ ਸੋਚ ਵਿਚ ਸੀ। ਫ਼ਿਕਰਮੰਦ ਵੀ ਸੀ। ਮਹਾਰਾਜਾ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਉਹ ਇਕ ਬਾਪ ਵੀ ਸੀ। ਖੜਕ ਸਿੰਘ ਦੀਆਂ ਹਰਕਤਾਂ, ਉਸ ਦੇ ਬੋਲਣ ਦਾ ਢੰਗ, ਉਸ ਦੀ ਚਾਲ-ਢਾਲ, ਪਹਿ

44

ਕੋਹੇਨੂਰ ਹੀਰਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਮਲਕੀਅਤ ਬਣਿਆ

15 January 2024
0
0
0

ਇਹਨਾਂ ਦਿਨਾਂ ਵਿਚ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਕਸ਼ਮੀਰ ਉੱਪਰ ਹਮਲੇ ਨੂੰ ਭੁਲਾ ਕੇ ਤੇ ਦਰਬਾਰੀ ਵਿਕਰਾਂ ਤੋਂ ਸੁਰਖਰੂ ਹੋ ਕੇ ਠੰਢੀਆਂ ਤ੍ਰਿਕਾਲਾਂ ਵੇਲੇ ਖੁਬਸੂਰਤ ਨਾਚੀਆਂ: ਦੀਆਂ ਅਦਾਵਾਂ ਵਿਚ ਮਸਤ ਹੁੰਦਿਆਂ ਤੇ ਰਾਤਾਂ, ਮੇਰਾਂ ਦੇ ਪਹਿਲੂ ਵਿਚ ਖੀਵ ਹੁੰਦਿਆਂ ਗੁਜ

45

ਸ਼ਾਹ ਪਰਿਵਾਰ ਦਾ ਮੁਬਾਰਕ ਹਵੇਲੀ ਵਿਚੋਂ ਫਰਾਰ ਹੋਣਾ ਤੇ ਅਟਕ ਉੱਪਰ ਚੜ੍ਹਾਈ

15 January 2024
0
0
0

ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਜਿਵੇਂ ਹੀ ਮੁਬਾਰਕ ਹਵੇਲੀ ਵਿਚੋਂ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲਿਆ ਸ਼ਾਹ ਸੁਜਾਹ ਹੀਰਾ ਖੁਹਾ ਲੈਣ ਦੇ ਸੋਗ ਵਿਚ ਜ਼ਮੀਨ ਉੱਪਰ ਮੁਰਦਿਆਂ ਵਾਂਗ ਡਿੱਗ ਪਿਆ। ਉਸ ਨੂੰ ਜਾਪਿਆ ਲਾਹੌਰ ਦਾ ਇਹ ਕਾਫ਼ਰ ਮਹਾਰਾਜਾ ਉਸ ਦੇ ਸ਼ਾਹ ਖ਼ਾਨਦਾਨ ਦੀ ਅਣਖ, ਗੌਰਵ,

46

ਪ੍ਰੋ. ਕੌਤਕੀ ਦਾ ਅਚਾਨਕ ਆਉਣਾ

16 January 2024
0
0
0

ਮੈਂ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਦਰਬਾਰ ਲਗਾਉਣ ਬਾਰੇ ਵੇਰਵੇ ਖੋਜਣ ਲੱਗਾ ਹੋਇਆ ਸਾਂ, ਮੈਨੂੰ ਦਿੱਲੀ ਤੋਂ ਸੱਦਾ ਆ ਗਿਆ। ਮਈ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਹਫ਼ਤੇ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਦੇ ਸਲਾਹਕਾਰ ਬੋਰਡ ਦੀ ਮੀਟਿੰਗ ਮੁੰਬਈ ਰੱਖੀ ਹੈ। ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਮਿੱਤਰ ਪ੍ਰੋ. ਕੋਤਕੀ ਨੂੰ ਫੋਨ ਕੀਤਾ

47

ਮਹਾਂ ਦਰਬਾਰ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ ਉੱਪਰ ਚੜ੍ਹਾਈ

16 January 2024
0
0
0

ਅਟਕ ਤੋਂ ਜੇਤੂ ਹੋ ਕੇ ਪਰਤੇ ਫਕੀਰ ਅਜ਼ੀਜ਼ਉਦਦੀਨ ਨੇ ਫਿਰ ਆਪਣੀਆਂ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀਆਂ ਸੰਭਾਲ ਲਈਆਂ। ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਕੋਹੇਨੂਰ ਹੀਰੇ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦੀ ਮੁਹਿੰਮ ਅਤੇ ਸ਼ਾਹ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਫਰਾਰ ਹੋਣ ਦੀ ਘਟਨਾ ਬਾਰੇ ਫ਼ਕੀਰ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੇਣ

48

ਕਸ਼ਮੀਰ ਵਿਚ ਹਾਰ ਤੇ ਖਾਲਸਾ ਫੌਜ ਦਾ ਭਾਰੀ ਨੁਕਸਾਨ- ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਚਿੰਤਤ

16 January 2024
0
0
0

ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਪਹਿਲਾ ਪੜਾਅ ਸਿਆਲਕੋਟ ਵਿਚ ਕੀਤਾ। ਆਪਣੇ ਅਧੀਨ ਇਲਾਕਿਆ ਵਿਚੋਂ ਲੰਘਦਿਆਂ, ਜਗੀਰਦਾਰਾਂ, ਨਵਾਬਾਂ ਅਤੇ ਸਰਦਾਰਾਂ ਨੇ ਉਸ ਦਾ ਤੁਹਫਿਆਂ ਨਾਲ ਸਵਾਗਤ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਆਪਣੀਆਂ ਸੈਨਾ ਟੁਕੜੀਆਂ ਲੇ ਕੇ ਮਹਾਰਾਜੇ ਦੀ ਇਸ ਮੁਹਿੰਮ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ

49

ਖੜਕ ਸਿੰਘ ਦੀ ਮਾਤਾ ਰਾਜ ਕੌਰ ਦਾ ਦੇਹਾਂਤ ਤੇ ਪਿਸ਼ਾਵਰ ਤੇ ਹਮਲਾ

16 January 2024
0
0
0

ਅਕਾਲੀ ਫੂਲਾ ਸਿੰਘ ਨੇ ਦਰਬਾਰ ਵਿਚ ਆਉਂਦਿਆਂ ਹੀ ਫਤੇਹ ਗਜਾਈ, ਫਤੇਹ ਦਾ ਜਵਾਬ ਦੇ ਕੇ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਕਿਹਾ-'ਖ਼ਾਲਸਾ ਜੀਓ, ਕਮਰ-ਕੱਸੇ -ਕਮਰ ਕੱਸੇ ਤਾਂ ਕੀਤੇ ਹੋਏ ਜੋ, ਵੇਖਦੇ ਨਹੀਂ ਪਏ?" ਅਕਾਲੀ ਫੂਲਾ ਸਿੰਘ ਨੇ ਟੋਕਿਆ। -ਸਹੀ ਏ, ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਧ

50

ਮੁਲਤਾਨ ਉੱਪਰ ਫਤੇਹ ਦਾ ਡੰਕਾ

16 January 2024
0
0
0

ਰਾਣੀ ਸਦਾ ਕੌਰ, ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਮਹਾਰਾਜੇ ਦੀ ਸੱਸ ਹੋਣ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰ ਨਾਲ ਉਸ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਗਈ। ਉਸ ਦੇ ਮਨ ਵਿਚ ਇਹ ਵੀ ਸੀ ਕਿ ਇਥੋਂ ਤੱਕ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਲਈ, ਉਸ ਦਾ ਵੱਡਾ ਯੋਗਦਾਨ ਸੀ ਤੇ ਉਹ ਖ਼ੁਦ ਆਪਣੀ ਫੌਜ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕਰਦੀ ਲਾਹੌਰ ਅੰਦਰ

51

ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦਾ ਦਰਿਆ ਵਿਚ ਰੁੜ ਜਾਣਾ... ਕੁੰਵਰ ਖੜਕ ਸਿੰਘ ਵੱਲੋਂ ਨਿਰਾਸ਼ ਹੋਣਾ

17 January 2024
0
0
0

ਬਰਸਾਤਾਂ ਦਾ ਮੌਸਮ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਸੀ । ਵਰੁਦੇ ਮੀਂਹ ਵਿਚ ਲੰਮੀ ਘੋੜ ਸਵਾਰੀ ਉਸ ਦਾ ਸ਼ੌਕ ਸੀ। ਅਜਿਹੇ ਸਮੇਂ ਪਹਾੜਾਂ ਵੱਲੋਂ ਆਉਂਦੇ ਮਿੱਟੀ ਰੰਗੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਆਪੇ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਹੋਏ ਠਾਠਾਂ ਮਾਰਦੇ ਦਰਿਆਵਾਂ ਵਿਤ ਠਿੱਲ੍ਹਣ ਤ

52

ਕਸ਼ਮੀਰ ਉੱਪਰ ਫਤੇਹ ਤੇ ਕੁੰਵਰ ਸ਼ੇਰ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਦੇਸ ਨਿਕਾਲਾ

17 January 2024
0
0
0

ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਆਪਣੇ ਅਧੀਨ ਪੂਰੇ ਰਾਜ ਦਾ ਦੌਰਾ ਕਰਨ ਲਈ ਹੁਕਮ ਜਾਰੀ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਸ ਨਾਲ ਕਿਹੜੇ ਕਿਹੜੇ ਮੰਤਰੀ ਜਾਣਗੇ। ਕਿੰਨੀ ਫੌਜ ਜਾਏਗੀ। ਪਹਿਲਾਂ ਕਿਹੜੇ ਇਲਾਕੇ ਤੋਂ ਦੌਰਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਜਾਏਗਾ। ਕਿਥੇ ਕਿਥੇ ਪੜਾਅ ਕਰਨੇ ਹਨ, ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਸਾਰੀ

53

ਅੰਗਰੇਜ਼ ਸੈਲਾਨੀ ਦਰਬਾਰ ਵਿਚ ਤੇ ਰਾਣੀ ਸਦਾ ਕੌਰ ਕਿਲ੍ਹੇ ਵਿਚ ਨਜ਼ਰਬੰਦ

17 January 2024
0
0
0

ਇਕ ਦਿਨ ਵਿਚ ਹੀ ਵਕੀਰ ਅਜ਼ੀਜਉਦਦੀਨ ਨੇ ਮੁਰਕਰਾਫਟ ਬਾਰੇ ਜੇ ਕੁਝ ਜਾਣਿਆ ਸੀ, ਮਹਾਰਾਜੇ ਪਾਸ ਸਾਰੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਪਹੁੰਚਾ ਦਿੱਤੀ। ਹੁਣ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਨੂੰ ਦਰਬਾਰ ਵਿਚ ਪੇਸ਼ ਹੋਣ ਦੀ ਆਗਿਆ ਮਿਲ ਗਈ। ਦੇਹਾਂ ਛਕੀਰ ਭਰਾਵਾਂ ਨੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਦਾ ਸਵਾਗਤ ਕੀਤਾ।

54

ਵਿਦੇਸ਼ੀਆਂ ਨਾਲ ਮੁਲਾਕਾਤ ਤੇ ਪੇਸ਼ਾਵਰ ਉੱਪਰ ਮੁੜ ਹਮਲਾ

18 January 2024
0
0
0

ਸੰਨ 1822 ਮਾਰਚ ਦਾ ਮਹੀਨਾ। ਮੌਸਮ ਵਿਚ ਅਜੇ ਏਨੀ ਗਰਮੀ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਆਈ। ਟਾਵੇਂ ਟਾਵੇਂ ਲੋਕ ਘਰਾਂ ਦੀਆਂ ਛੱਤਾਂ ਉੱਪਰ ਅਤੇ ਵਿਹੜਿਆਂ ਵਿਚ ਸੋਣ ਲੱਗ ਪਏ ਸਨ। ਸਵੇਰੇ ਸਵੇਰੇ ਮੌਸਮ ਬਹੁਤ ਸੁਹਾਵਣਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਅਜਿਹੇ ਇਕ ਖੂਬਸੂਰਤ ਦਿਨ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀ

55

ਪੇਸ਼ਾਵਰ ਖਾਲਸਾ ਰਾਜ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਲ ਤੇ ਅਕਾਲੀ ਫੂਲਾ ਸਿੰਘ ਦੀ ਜੰਗ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ਵਿਚ ਮੌਤ

18 January 2024
0
0
0

ਕਦੇ ਅੱਧੀ ਰਾਤ ਵੇਲੇ, ਕਦੇ ਪਹਿਰ ਦੇ ਤੜਕੇ, ਲਾਹੌਰ ਵਾਸੀਆਂ ਨੂੰ ਘੋੜਿਆ ਦੇ ਪੌੜਾਂ ਦੀਆਂ ਅਵਾਜ਼ਾਂ ਸੁਣਦੀਆਂ। ਇਹਨਾਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਦੇ ਉਹ ਚਿਰਾਂ ਤੋਂ ਆਦੀ ਹੋ ਗਏ ਸਨ। ਜਾਣਦੇ ਸਨ, ਕਿਸੇ ਨਾ ਕਿਸੇ ਮੁਹਿੰਮ ਤੋਂ ਕਾਸਦ ਫਤੇਹ ਜਾਂ ਹਾਰ ਦੇ ਸੁਨੇਹੇ ਦੇਣ

56

ਜੰਗ ਤੋਂ ਉਚਾਟ ਮਨ ਤੇ ਨਾਚ-ਮਹਿਫਲਾਂ

18 January 2024
0
0
0

ਪੇਸ਼ਾਵਰ ਅੰਦਰ ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਬੰਧ ਮੁਕੰਮਲ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀਆਂ ਤੈਅ ਕਰਕੇ, ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਲਾਹੌਰ ਨੂੰ ਮੋੜਾ ਪਾ ਲਿਆ। ਹੁਣ ਉਸ ਨੂੰ ਰਾਣੀਵਾਸ, ਸਾਲਾਮਾਰ ਬਾਗ ਤੇ ਖੂਬਸੂਰਤ ਨਾਚੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਮਾਰ ਰਹੀਆਂ ਸੁਣਨ ਲੱਗੀਆਂ ਸਨ। ਔਸ਼ਧੀਆਂ ਅਤੇ ਮੇਤ

57

ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦਾ ਬੀਮਾਰ ਹੋਣਾ ਤੇ ਵਿਦੇਸ਼ੀਆਂ ਬਾਰੇ ਜਾਸੂਸੀ

18 January 2024
0
0
0

ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਚਾਰਾਂ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵੱਲ ਘੋੜਾ ਚੜਾਉਂਦਾ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਭਟਕ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਜਿਵੇਂ ਵਕਤ ਪਾਸ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ। ਅੱਗ ਰੱਖਿਅਕ ਚੇਰਾਨ ਸਨ। ਸਵੇਰ ਦੇ ਸਮੇਂ ਭਾਵੇਂ ਏਨੀ ਗਰਮੀ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਪਰ ਹੁਣ ਸਿਖ਼ਰ 'ਤੇ ਆਇਆ ਸੂਰਜ ਪਿੰਡਾ ਸਾੜਨ ਲੱਗਾ। ਘੋੜੇ

58

ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਫ਼ਦਾਂ ਦੀਆਂ ਲਾਹੌਰ ਦਰਬਾਰ ਫੇਰੀਆਂ ਤੇ ਰਾਜ ਵਿਚ ਗੜਬੜਾਂ

18 January 2024
0
0
0

ਗਵਰਨਰ ਜਨਰਲ ਲਈ ਸਵਾਗਤੀ ਪੱਤਰ ਤਿਆਰ ਕਰ ਲਿਆ ਗਿਆ। ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੀਆਂ ਹਦਾਇਤਾਂ ਮੁਤਾਬਕ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ-ਡਾ. ਮੇਰੇ ਅਗਰ ਮੈਨੂੰ ਲੰਮਾ ਸਫਰ ਕਰਨ ਤੋਂ ਮਨ੍ਹਾਂ ਨਾ ਕਰਦਾ ਤਾਂ ਮੈਂ ਖ਼ੁਦ ਆਪ ਦੇ ਸਵਾਗਤ ਲਈ ਹਾਜ਼ਰ ਹੋਣਾ ਸੀ। ਇਸ ਵਕਤ ਮੇਰੇ ਦੋਨੋਂ ਸ਼ਹਿ

59

ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਫ਼ਦਾਂ ਦੀਆਂ ਲਾਹੌਰ ਦਰਬਾਰ ਫੇਰੀਆਂ ਤੇ ਰਾਜ ਵਿਚ ਗੜਬੜਾਂ

20 January 2024
0
0
0

ਗਵਰਨਰ ਜਨਰਲ ਲਈ ਸਵਾਗਤੀ ਪੱਤਰ ਤਿਆਰ ਕਰ ਲਿਆ ਗਿਆ। ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੀਆਂ ਹਦਾਇਤਾਂ ਮੁਤਾਬਕ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ-'ਡਾ. ਮੇਰੇ ਅਗਰ ਮੈਨੂੰ ਲੰਮਾ ਸਫ਼ਰ ਕਰਨ ਤੋਂ ਮਨ੍ਹਾਂ ਨਾ ਕਰਦਾ ਤਾਂ ਮੈਂ ਖ਼ੁਦ ਆਪ ਦੇ ਸਵਾਗਤ ਲਈ ਹਾਜ਼ਰ ਹੋਣਾ ਸੀ। ਇਸ ਵਕਤ ਮੇਰੇ ਦੋਨੋਂ ਸ਼

60

ਰਾਜ ਪ੍ਰਬੰਧ ਦੀ ਕਾਰਗੁਜ਼ਾਰੀ ਤੇ ਪਹਾੜਨਾਂ ਮਹਾਰਾਜੇ ਦੇ ਰਾਣੀਵਾਸ ਵਿਚ

20 January 2024
0
0
0

ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਲਾਹੌਰ ਪੁੱਜਾ ਤਾਂ ਉਸ ਦੀ ਸੇਹਿਤ ਠੀਕ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਕੁਝ ਬੀਮਾਰੀ ਕਾਰਨ ਤੇ ਕੁਝ ਸ਼ਰਾਬ ਤੋਂ ਪਰਹੇਜ਼ ਨਾ ਰੱਖਣ ਕਾਰਨ ਸੇਹਿਤ ਫਿਰ ਵਿਗੜ ਗਈ। ਦੂਸਰੀ ਚਿੰਤਾ ਸਯੀਅਦ ਅਹਿਮਦ ਦੇ ਅਹਿਦ ਵਾਲੀ ਸੀ, ਜਿਹੜਾ ਕੁਝ ਸਮਾਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਹੱਜ ਕਰਨ ਗਿਆ,

61

ਪ੍ਰੋ. ਕੌਤਕੀ ਵੱਲੋਂ ਨਵੀਆਂ ਜਾਣਕਾਰੀਆਂ ਤੇ ਵਿਦੇਸ਼ੀਆਂ ਦਾ ਕਿਰਦਾਰ

20 January 2024
0
0
0

ਮੈਂ ਅਜੇ ਲੈਫਟੀਨੈਂਟ ਬਰਨਜ਼ ਵੱਲੋਂ ਲੈ ਕੇ ਆਂਦੇ ਤਹਫਿਆਂ ਦਾ ਵੇਰਵਾ ਲੱਭਣ ਵਿਚ ਰੁੱਝਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜਿਹੜੇ ਇੰਗਲੈਂਡ ਦੇ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਵੱਲੋਂ ਭੇਜੇ ਗਏ ਸਨ। ਮੇਰੇ ਫੋਨ ਦੀ ਘੰਟੀ ਵੱਜੀ। ਅਗਿਓ ਮੇਰੇ ਦੋਸਤ ਪ੍ਰੋ. ਕੋਤਕੀ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਆਈ- 'ਮਹਾਰਾਜੇ ਦਾ

62

ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਦੂਤ ਸੈਲਾਨੀਆਂ ਦੇ ਭੇਸ ਵਿਚ ਤੇ ਚੋਪੜ ਸੰਧੀ ਲਈ ਤਿਆਰੀਆਂ

20 January 2024
0
0
0

ਪਿਛਲੇ ਦੇ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਨੇ ਸੈਲਾਨੀਆ ਦੇ ਭੇਸ ਵਿਚ ਪੂਰੇ ਸਿੰਧ ਦੇ ਇਲਾਕੇ ਦਾ ਅਤੇ ਦਰਿਆ ਦਾ ਸਰਵੇਖਣ ਕਰ ਲਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਪਹਿਲਾਂ ਲੇਫਟੀਨੈਂਟ ਅਲੈਗਜੈਂਡਰ ਬਰਨਚ ਸੈਲਾਨੀ ਬਣ ਕੇ ਘੁੰਮਿਆ ਤੇ ਫਿਰ ਫਰਾਂਸੀਸੀ ਜੈਕਮਾਉਣ ਯਾਤਰੀ ਬਣ ਕੇ ਆਇਆ।

63

ਲਾਰਡ ਬੈਂਟਿਕ ਨਾਲ ਰੋਪੜ ਦੀ ਸੰਧੀ ਤੇ ਮਹਾਰਾਜੇ ਦੀ ਨਿਰਾਸ਼ਾ

20 January 2024
0
0
0

25 ਅਕਤੂਬਰ 1831 ਨੂੰ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਆਪਣੇ 16 ਹਜ਼ਾਰ ਘੋੜਸਵਾਰਾਂ ਅਤੇ ਲਾਮ-ਲਸ਼ਕਰ ਨਾਲ ਰੋਪੜ ਪੁੱਜ ਗਿਆ। ਇਕ ਉੱਚੇ ਟਿੱਲੇ ਉੱਪਰ ਮੁਲਾਕਾਤ ਲਈ ਜਗਾਹ ਦੀ ਚੋਣ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਚਾਂਦੀ ਦਾ ਮੰਡਪ ਆਪਣੀ ਅਨੋਖੀ ਆਤਾ ਨਾਲ ਚਮਕ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਸ਼ਾਹੀ ਤੰਬੂ ਦੇ

64

ਵਿਦੇਸ਼ੀਆਂ ਦਾ ਆਉਣ ਜਾਣ ਤੇ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦਾ ਗੁਲ ਬੇਗ਼ਮ ਨੂੰ ਵਿਆਹ ਕੇ ਲਿਆਉਣਾ

20 January 2024
0
0
0

ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦਾ ਖਾਲਸਾ ਰਾਜ ਸੱਚਮੁਚ ਹੀ ਵਿਦੇਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਵੱਲ ਖਿੱਚ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਇਹਨਾਂ ਵਿਚੋਂ ਬਹੁਤੇ ਬਰਤਾਨੀਆ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਜਾਸੂਸ ਸਨ, ਜਿਹੜੇ ਸੈਲਾਨੀ ਬਣ ਕੇ ਜਾਂ ਵਿਗਿਆਨੀ ਬਣ ਕੇ ਆਉਂਦੇ ਸਨ। ਇਹਨਾਂ ਦਿਨਾਂ ਵਿਚ ਇਕ ਹੋਰ ਵਰਾਂਸੀਸੀ ਲਾਹੌਰ

65

ਵਿਦੇਸ਼ੀਆਂ ਦੀਆਂ ਲਗਾਤਾਰ ਫੇਰੀਆਂ ਤੇ ਪੇਂਡੂ ਵਸੇਬ

23 January 2024
0
0
0

ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਸੈਲਾਨੀਆਂ ਦੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਆਉਣ ਕਾਰਨ ਤੇ ਲਾਹੌਰ ਦਰਬਾਰ ਦੀ ਪ੍ਰਾਹੁਣਚਾਰੀ ਕਾਰਨ, ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਰਾਜ ਦੀ ਜੇਕਾ, ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਵੀ ਫੈਲ ਗਈ ਸੀ। ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਰਾਜੇ, ਮਹਾਰਾਜੇ, ਖਾਲਸਾ ਰਾਜ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਜਾਣਕੇ ਹੋਰਾਨ ਰਹਿ ਜ

66

ਵਿਦੇਸ਼ੀਆਂ ਨਾਲ ਸ਼ਿਕਾਰ ਦੀ ਮੁਹਿੰਮ ਤੇ ਸ਼ੇਰਨੀ ਦਾ ਬੱਚਾ ਜਾਲ ਵਿਚ

23 January 2024
0
0
0

ਮਨ ਦੀ ਢਹਿੰਦੀ ਕਲਾ ਤੇ ਪਰੇਸ਼ਾਨੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲਣ ਲਈ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਪਾਸ ਮਿਕਾਰ ਖੇਡਣ ਦਾ ਹਥਿਆਰ ਸਭ ਤੋਂ ਕਾਰਗਰ ਸੀ। ਅੱਜ ਬੱਲ ਵਿਦੇਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਆਮਦ ਨਾਲ ਭਾਵੇਂ ਉਸਦਾ ਜੀ ਪਰਚਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਪਰ ਸਿੱਧ ਵੱਲ ਜਾਣ ਤੋਂ ਜਾਂ ਆਪਣੇ ਰਾਜ ਦੀ ਹੱਦ

67

ਲਾਹੌਰ ਦਰਬਾਰ ਦੀਆਂ ਰੌਣਕਾਂ ਪਰਤੀਆਂ ਤੇ ਪੇਸ਼ਾਵਰ ਖ਼ਾਲਸਾ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ

23 January 2024
0
0
0

ਬਹੁਤ ਦੇਰ ਬਾਅਦ ਲਾਹੌਰ ਦਰਬਾਰ ਦੀ ਰੋਣਕ ਪਰਤ ਆਈ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਜਮਾਂਦਾਰ ਖੁਸ਼ਹਾਲ ਸਿੰਘ, ਕਸ਼ਮੀਰ ਦੇ ਮਾਮਲਿਆਂ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਸੀ। ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਪਤਾ ਲੱਗਿਆ, ਉਹ ਸਾਲ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿਚ ਹੀ, ਕਸ਼ਮੀਰੀਆਂ ਤੋਂ ਆਸ ਨਾਲੋਂ ਵੱਧ ਕਰ ਉਗਰਾਹ ਕੇ ਲੈ ਆਇਆ

68

ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਅਧਰੰਗ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਦੌਰਾ ਤੇ ਕੁੰਵਰ ਨੋਨਿਹਾਲ ਦੀ ਸ਼ਾਦੀ ਦੀਆਂ ਤਿਆਰੀਆਂ

23 January 2024
0
0
0

ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਜਦ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼ਰਾਬ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦਾ ਤੇ ਰਾਤ ਦੀਆਂ ਮਹਿਫਲਾਂ ਦੇਰ ਤੱਕ ਮਾਣਦਾ ਤਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੇਰੇ ਵਿਕਰਮੰਦ, ਫਕੀਰ ਅਜੀਜਉਦਦੀਨ ਰਹਿੰਦਾ। ਦਰਬਾਰ ਦੇ ਕਾਰਜਾਂ ਵਿਚ ਰੁਕਾਵਟ ਤਾਂ ਪੈਂਦੀ ਹੀ ਸੀ। ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਸੇਹਿਤ ਵੀ ਹੁਣ ਪਹ

69

ਨੋਨਿਹਾਲ ਦਾ ਸ਼ਾਹੀ ਵਿਆਹ ਤੇ ਪੇਸ਼ਾਵਰ ਵਿੱਚ ਫਿਰ ਬਗਾਵਤ

23 January 2024
0
0
0

ਕੁਵਰ ਨੌਨਿਹਾਲ ਸਿੰਘ ਦੀ ਸ਼ਾਦੀ। ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਲਈ ਜਿਵੇਂ ਖੁਸ਼ੀਆਂ-ਖੇੜਿਆਂ ਦੇ ਦਿਨ ਪਰਤ ਆਏ। ਇਸ ਵਿਆਹ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਸ਼ਾਹੀ ਪ੍ਰਾਹਣਿਆ ਬਰਾਤੀਆਂ ਦੀ ਚੋਣ ਉਸ ਨੇ ਆਪ ਕੀਤੀ। ਦਿਲਕਸ਼ ਅਤੇ ਦਿਲ ਨੂੰ ਧੂ ਪਾਉਣ ਵਾਲੇ 'ਸੱਦਾ ਪੱਤਰ' ਭੇਜਣ

70

ਹਰੀ ਸਿੰਘ ਨਲਵੇ ਦਾ ਜੰਗ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ਵਿਚ ਮਾਰਿਆ ਜਾਣਾ

23 January 2024
0
0
0

ਪੇਸ਼ਾਵਰ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿਚ, ਹਰੀ ਸਿੰਘ ਨਲਵਾ ਆਪਣੀਆ ਜਿੱਤਾਂ, ਦਰ੍ਹਾ ਮੈਂਬਰ ਤੱਕ ਲੈ ਗਿਆ ਸੀ। ਪੇਸ਼ਾਵਰ ਅਤੇ ਜਮਰੌਦ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਨਲਵੇ ਦੀ ਪੂਰੀ ਦਹਿਸ਼ਤ ਸੀ। ਇਲਾਕਾ ਨਿਵਾਸੀ ਉਸ ਦੇ ਨਾਮ ਤੋਂ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ। ਬਾਗੀਆਂ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਰਾਜ ਦੇ ਵਿਰੋਧੀਆਂ

71

ਅੰਗਰੇਜ਼, ਅਫ਼ਗਾਨ ਅਤੇ ਲਾਹੌਰ ਦਰਬਾਰਾਂ ਦੀ ਕੂਟਨੀਤੀ

23 January 2024
0
0
0

ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਖਾਲਸਾ ਰਾਜ ਦੇ ਵਿਸਥਾਰ ਕਰਨ ਦੀ ਨੀਤੀ ਵਿਚ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਅਤੇ ਅਫ਼ਗਾਨ ਸਦਾ ਕਬਾਬ ਵਿਚ ਹੱਡੀ ਬਣੇ ਰਹੇ। ਜਦੋਂ ਵੀ ਦਰਬਾਰ ਵਿਚ ਕਦੇ ਖੁਸ਼ੀ ਦਾ ਮੌਕਾ ਆਇਆ, ਇਹ ਦੇ ਗੁਆਢੀ, ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੀਆਂ ਖੁਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਗ੍ਰਹਿਣ ਬਣਕੇ ਚਿੰਬੜਦੇ ਰਹ

72

ਸ਼ਾਹ ਸੁਜਾਨ ਨੂੰ ਗੱਦੀ ਤੇ ਬਿਠਾਉਣ ਲਈ ਤਿੰਨ ਧਿਰੀ ਸੰਧੀ ਸ਼ਹਿ ਔਰ ਮਾਤ ਦੀ ਖੇਡ

24 January 2024
0
0
0

ਸ਼ਾਹ ਸੁਜਾਨ ਨੂੰ ਗੱਦੀ ਤੇ ਬਿਠਾਉਣ ਲਈ ਤਿੰਨ ਧਿਰੀ ਸੰਧੀ ਸ਼ਹਿ ਔਰ ਮਾਤ ਦੀ ਖੇਡ ਆਪਣੀ ਰਹਾਇਸ਼ ਉੱਪਰ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਵਿਦੇਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਇਕ ਦੂਸਰੇ ਨੂੰ ਮਜ਼ਾਕ ਨਹੀਂ ਕੀਤੇ ਨਾ ਹੀ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਬਾਰੇ ਟਿੱਪਣੀਆਂ ਕੀਤੀਆਂ। ਸਾਰੇ ਚੁੱਪ ਸਨ

73

ਲਾਰਡ ਆਕਲੈਂਡ ਨਾਲ ਮੁਲਾਕਾਤ ਤੇ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਅਧਰੰਗ ਦਾ ਫਿਰ ਦੌਰਾ

24 January 2024
0
0
0

ਲਾਰਡ ਆਕਲੈਂਡ ਨਾਲ ਮੁਲਾਕਾਤ ਤੇ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਅਧਰੰਗ ਦਾ ਫਿਰ ਦੌਰਾ ਲਾਰਡ ਆਕਲੈਂਡ ਦਾ ਦੂਤ ਲਾਹੌਰ ਦਰਬਾਰ ਵਿਚ ਮਹਾਰਾਜੇ ਨੂੰ ਮਿਲ ਕੇ ਚਲਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਇਸ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਮੁਲਾਕਾਤ ਨੂੰ ਯਾਦਗਾਰੀ ਬਨਾਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਭਾਵੇਂ ਉਹ,

74

ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਮਹਾਰਾਜੇ ਦੀ ਮੌਤ

24 January 2024
0
0
0

ਕਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਅੰਦਰ ਮਹਾਰਾਜੇ ਦੇ ਮਹਿਲ ਉਦਾਸ ਸਨ। ਜਦ ਤੋਂ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਮਹਾਰਾਜਾ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਸਰਕਾਰ, ਬੀਮਾਰ ਸੀ, ਰਾਣੀਵਾਸ ਵਿਚ ਪਹਿਲਾਂ ਵਰਗੀ ਖੁਸ਼ੀ ਅਤੇ ਹੁਲਾਸ ਕੁਝ ਦਿਨਾਂ ਤੋਂ ਨਹੀਂ ਸੀ ਸੁਣਿਆ। ਦਾਸੀਆਂ ਦਾ ਹਾਸਾ-ਠੱਠਾ ਅਤੇ ਚੋਹਲ-ਮੋਹਲ ਗਾਇਬ ਸ

75

ਪ੍ਰੋ. ਕੌਤਕੀ ਦੇ ਘਰ ਵਿਚ

24 January 2024
0
0
0

ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਪ੍ਰੋ. ਕੇਤਕੀ ਦੇ ਘਰ ਪੁੱਜਾ, ਉਹ ਪੱਸਲੀਆਂ ਉੱਪਰ ਪੱਟਾ ਲਗਾਈ ਆਰਾਮ ਕੁਰਸੀ ਉੱਪਰ ਬੈਠਾ ਅਖ਼ਬਾਰ ਪੜ੍ਹ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਮੈਨੂੰ ਵੇਖਦਿਆਂ ਹੀ ਬੋਲਿਆ, 'ਆਜਾ ਆਜਾ' ਤੇ ਅਖ਼ਬਾਰ ਇਕ ਪਾਸੇ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ। ਮੈਂ ਕੁਝ ਬੋਲਣ ਲੱਗਿਆ ਤਾਂ ਉਸ ਨੇ ਹੱਥ ਦ

---